نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان

• محمود بشیری
• متین مدنی

دانشگاه علامه طباطبائی

چکیده

قصیدهء «رستم‌نامه» سرودهء ملک‌الشعرای بهار، نمونه‌ای شاخص از تلفیق حماسه و طنز در شعر فارسی معاصر است که با بهره‌گیری از شیوه‌های طنزآفرینی، نقدی اجتماعی - سیاسی به وضعیت ایران در دوران پهلوی ارائه می‌دهد. بهار با آوردن رستم، پهلوان اساطیری شاهنامه به دل جامعه معاصر، به شکلی طنزآمیز و تمثیلی، فروپاشی ارزش‌ها و فساد نخبگان و بحران هویت فرهنگی ایران را بازتاب می‌دهد. این پژوهش بر پایه روش توصیفی - تحلیلی است که با مبنا قراردادن الگوی طنز آفرین قهرمان شیری (۱۴۰۳)، به تحلیل اسلوب‌های طنز می‌پردازد و نشان می‌دهد که چگونه عوامل بنیادین طنز در ساختار روایت و تصویرپردازی‌های شاعرانهء بهار حضور پررنگ دارند. یافته‌های پژوهش چگونگی اسلوب‌های به‌کاررفته در شعر بهار را بررسی می‌کند و نشان می‌دهد بهار چگونه توانسته اثری در ژانر «حماسهء مضحک» خلق کند. بهار با شبیه‌سازی رستم به شخصیت‌های متزلزل امروزین و جای‌دادن او در موقعیت‌های گوناگون و حالت-های مختلف که نامتناسب با رستمِ موجود در ذهن شاهنامه است، طنزی سیاسی آفریده است. این قصیده بیانگر آن است که چگونه شاعر می‌تواند از عناصر اسطوره‌ای و گذشته فرهنگی خود برای انتقاد غیرمستقیم و مؤثر از بحران‌های موجود بهره ببرد. روش کار بهار را در اشعار شاعرانی مثل حافظ و عبید زاکانی هم می-بینیم.

کلیدواژه‌ها

• طنز
• رستم‌نامه
• بهار
• حماسه
• انتقاد

موضوعات

• زبان و ادبیات فارسی

عنوان مقاله [English]

Analysis of satirical styles in the ode of Rostam Nameh Bahar

نویسندگان [English]

• mahmoud bashiri
• matin madani

allameh tabataba'i university

چکیده [English]

The qasida “Rostam-Nāmeh” by Malek al-Sho‘arā Bahar is a prominent example of the fusion of epic and satire in contemporary Persian poetry. By employing various techniques of humor creation, it presents a socio-political critique of Iran’s conditions during the Pahlavi era. By bringing Rostam, the mythological hero of the Shahnameh, into the heart of modern society, Bahar humorously and allegorically reflects the collapse of values, the corruption of elites, and the crisis of cultural identity.

This study is based on a descriptive–analytical method and, drawing on Gahraman-e Shiri’s (2024) humor-creation model, examines the satirical styles used in the poem, demonstrating how the fundamental elements of humor are prominently present in Bahar’s narrative structure and poetic imagery. The findings analyze the nature of the humorous techniques employed in Bahar’s poetry and show how he has succeeded in creating a work within the genre of the “mock-epic.”

By modeling Rostam after today’s unstable characters and placing him in various situations and states that are incompatible with the Rostam portrayed in the Shahnameh, Bahar produces a form of political satire. This qasida illustrates how a poet can draw on mythological elements and cultural heritage to offer an indirect yet effective critique of existing crises. Bahar’s approach can also be observed in the poetry of figures such as Hafez and Obeyd-e Zakani

کلیدواژه‌ها [English]

• Satire
• Rostam-Nāmeh
• Bahar
• Epic
• Critique