ویژگی‌های شکلی (فرمی) شعر رضا براهنی در مجموعۀ خطاب به پروانه‌ها

نوع مقاله : علمی-ترویجی

نویسندگان

1 دانش‌آموختۀ کارشناسی ارشد پژوهش هنر دانشگاه هنر تهران

2 استادیار گروه فلسفۀ هنر دانشگاه هنر تهران

10.22059/jpl.2020.306021.1739

چکیده

فرم شعر فارسی طیّ تاریخ، پیوسته دستخوش دگرگونی­های بسیار شده است؛ به‌ویژه در قرن حاضر و پس از مطرح‌شدن شعر نو، این تحوّلات، چشم­گیرتر و بحث­انگیز­تر شده است. یکی از واپسین نظریّه‌ها در زمینۀ شکل شعر معاصر فارسی را رضا براهنی با چاپ مجموعۀ شعر خطاب به پروانه­ها عرضه کرد. او در این مجموعه و در بحث نظریِ مقالۀ انتهای کتاب، با عنوان «چرا من دیگر شاعر نیمایی نیستم»، بر آن بود که با یافتن ایرادها و بن‌بست‌های شعر نیمایی و سپید، و با ارائۀ نظریّه­ای نو، از بحرانی که مدعی­است گریبان‌گیر شعر نوی فارسی شده است، عبور کند. نظریّه و اشعار او در این مجموعه، متأثّر از شعر پسامدرن و نظریّه­های ادبی غربی، نظیر فرمالیسم و شالوده­شکنی‌است؛ همچنین برخی از دیدگاه­های مطرح‌شده نظیر زبانیّت، شعر چندصدایی، استفاده از صوت و قطع روایت، برای نخستین­بار با این مجموعه به شعر نوی فارسی راه می­یابند. در پژوهش حاضر، با مرور شکل شعریِ براهنی در دوره­های مختلفِ کاری او و اشاره به تأثیرپذیریِ وی از پست­مدرنیسم، و همچنین با آوردن نمونه­­هایی از اشعار و تحلیل آن‌ها، کوشیده­ شده است واپسین نظریّۀ فرم شعری براهنی بررسی و جمع‌بندی جدیدی از مشخّصه­های شکلی اشعار خطاب به پروانه­ها ارائه شود.

کلیدواژه‌ها


احمدی، اسراءالسّادات و زینب چوقادی (1395)، «چرا من دیگر شاعر نیمایی نیستم (بررسی مقایسه­ای بلاغت زبان در اشعار نیما یوشیج و رضا براهنی)»، همایش ادبیّات فارسی معاصر، ایرانشهر، دانشگاه ولایت.
باباچاهی، علی (1377)، گزاره­های منفرد، تهران، نارنج.
براهنی، رضا (1390)، خطاب به پروانه­ها، و چرا من دیگر شاعر نیمایی نیستم، چ4، تهران، مرکز.
براهنی، رضا (1371)، طلا در مس (در شعر و شاعری)، تهران، مؤلّف.
ــــــــــــــــ (1358)، ظل‌اللّه (شعرهای زندان)، چ2، تهران، امیرکبیر.
ــــــــــــــــ (1374)، گزارش به نسل بی­سنّ فردا، تهران، مرکز.
ــــــــــــــــ (1383)، «نظریّه زبانیت در شعر»، کارنامه، آذر و دی، ش46 و 47:
 http://ensani.ir/file/download/article/20120614184500-7101-297.pdf
ــــــــــــــــ (1367)، بیا کنار پنجره، تهران، مرغ آمین.
تسلیمی، علی (1383)، گزاره­هایی در ادبیّات معاصر ایران (شعر)، تهران، اختران.
حسن­لی، کاووس (1398)، گونه­های نوآوری در شعر معاصر ایران، چاپ پنجم، تهران، ثالث.
خوئینی، عصمت و مهدی کبکی (1395)، «بررسی خطاب به پروانه­ها از منظر دستور زبان فارسی»، زبان و ادبیّات فارسی، پاییز و زمستان، ش81، ص119-140.
رحیمی، سعید (1395)، «خطاب به پروانه­ها دربارۀ نظریّۀ شعری رضا براهنی»، نقد کتاب ادبیّات، سال دوم، ش6، ص189-210.
طاهری، قدرت‌اللّه (1384)، «پست مدرنیسم و شعر معاصر ایران»، پژوهش‌های ادبی، تابستان، ش8، ص29-50.
قائمی، محسن (1394)، «بررسی هنجارگریزی­های دستوری در اشعار رضا براهنی»، همایش بین‌المللی جستارهای ادبی، زبان و ارتباطات فرهنگی، تهران، مؤسسۀ سفیران فرهنگی مبین.
لنگرودی، شمس (1377)، تاریخ تحلیلی شعر نو، ج3 و4،تهران، مرکز.
محمّدی‌نسب، سمیّه (1393)، «بررسی و تبیین مؤلفه­های شعر پست­مدرنیستی در اشعار رضا براهنی، علی باباچاهی و یداللّه رویایی»، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، استاد راهنما: جلیل شاکری، دانشگاه ولی­عصر رفسنجان.
مهدوی هفشجانی، امیر (1393)، «بررسیِ تحلیلیِ مناسبات فرم و معنا در شعر دهۀ هفتاد ایران»، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، استاد راهنما: پروین سلاجقه، تهران، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی.
نورپیشه، محسن (1388)، «فراهنجاری دستوری در شعر معاصر»، ادبیّات فارسی، بهار و تابستان، ش13، ص194-231.
هوور، پل (1394)، شعر پست مدرن، ترجمۀ علی قنبری، مشهد، بوتیمار.