طنز و خوانندۀ نهفته در مجموعۀ آب‌نبات صدقی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه حضرت نرجس(س) رفسنجان

10.22059/jpl.2020.303022.1702

چکیده

طنز یکی از ابزارهایی‌است که موجب خنده و آرامش می­شود و به نوجوان کمک­می­کند که با چالش­های دورۀ رشد آشنا شده، با فشار کمتری از آن‌ها عبور­کند. طنز نوجوان باید در فضایی نوجوانانه و از نگاه نوجوان بیان­شود تا مخاطب با آن ارتباط برقرار­کند. با توجّه به­اینکه در ادبیّات کودک و نوجوان، نویسنده و منتقد، بزرگ­سال هستند، به رویکردی مخصوص برای تحلیل متون کودک و نوجوان نیازمندیم. در این زمینه، چمبرز دیدگاه خوانندۀ نهفته را مطرح­کرده ­است؛ به اعتقاد او نویسنده با استفاده از چهار شیوۀ سبک، زاویۀ دید، طرفداری و شکاف­های گویا، می­تواند با مخاطب خود ارتباط برقرار­کند. صدقی یکی از نویسندگانی‌است که آثار طنزآمیزی برای نوجوانان به نگارش در آورده است. پژوهش حاضر باهدف بررسی خوانندۀ نهفته در مجموعۀ طنز­آمیز آب­نبات صدقی و با استفاده از شیوۀ تحلیل محتوای کیفی صورت­گرفته­است تا ضمن تبیین ویژگی­های طنز در آثار نوجوان، خوانندۀ نهفته را در این آثار طنز­آمیز تحلیل­کند و میزان موفّقیّت نویسنده را در آفرینش خوانندۀ نهفته بسنجد. براساس نتایج پژوهش، سبک، برجسته­ترین عنصری‌است که در آفرینش خوانندۀ نهفته نقش ­داشته­ است. می­توان­گفت صدقی توانسته است مخاطب را به درون متن دعوت­کند و او را همراه با شخصیّت­های داستان بخنداند.

کلیدواژه‌ها


ابراهیمی، نادر (1368)، مقدّمه­ای بر آرایش و پیرایش کتاب­های کودکان، تهران، آگاه.
بسمل، محبوبه ( 1398)، «بررسی مؤلّفه­ها و الگوهای طنز در آثار داوود امیریان، زیبایی­شناسی ادبی»،  ش39، ص 76-100.
بنی­اشراف، راضیّه‌السّادات (1393)، «یابش خوانندۀ نهفته در متن پنج رمان برگزیدۀ نوجوان دهۀ اخیر»، پایان­نامۀ کارشناسی ارشد، دانشگاه پیام نور یزد.
پورخالقی چترودی، مهدخت و همکاران (1398) «تحلیل مبانی طنزپردازی در داستان­های شهرام شفیعی و سعید هاشمی بر مبنای نظریّۀ ایوان فوناژی»، مطالعات ادبیّات تطبیقی، ش50، ص213-227.
حسام­پور، سعید، زهرا پیرصوفی املشی و سمانه اسدی (1392)، «خوانندۀ نهفته در دو داستان کودک از احمد­رضا احمدی»، نقد ادبی، ش 21، ص111-135.
خدابین، مریم، زهره میرحسینی و زهرا اباذری (1395) «طنز و شیوه‌­های طنزپردازی در داستان­های کودک و نوجوان فرهاد حسن زاده»، مطالعات ادبیّات کودک، ش2، پیاپی 14، ص53-73.
صدقی، مهرداد (1392)، آب نبات هل­دار، تهران، سورۀ مهر.
ـــــــــــــــــــ (1394)، آب نبات پسته­ای، تهران، چرخ و فلک.
ـــــــــــــــــــ (1398) آب­نبات دارچینی، تهران، سورۀ مهر.
صفایی، علی و حسین ادهمی (1394)، «نگاه به مؤلّفه­ها و الگوهای طنز در آثار هوشنگ مرادی کرمانی»، پژوهشنامۀ ادب غنایی، ش24، 211- 232.
فتوحی، محمود (1390) سبک­شناسی نظریّه­ها، رویکردها و روش­ها، تهران، سخن.
مارتین، راد (1397)، مقدّمه­ای بر طنز و روان­شناسی آن؛ در­آمدی برطنز­پژوهی،ترجمۀ باهار مؤمنی، تهران، تیسا.
مجابی، جواد (1383)، نیشخند ایرانی، تهران، روزنه.
معینی، فرزانه و سعید حسام­پور (1398)، «خوانندۀ نهفته؛ معیاری برای انتخاب متن در بازنویسی (بررسی خوانندۀ نهفته در کلیله ‌و دمنه براساس نظریۀ ایدن چمبرز)»، متن­شناسی ادب فارسی، ش4، پیاپی 44، ص1-16.
 Alter, M.A) 2019(, “Linguistic Gymnastics: Humor and Wordplay in Children’s and Adolescent Literature”, Research on Young Children’s Humor Theoretical and Practical Implications for Early Childhood Education, 169-183.
Attardo, S. & Raskin, V. (1991), “Script theory revis(it)ed: joke similarity and joke representation model”, Humor, 4 (3-4), 293-348
Bergen, D.) 2009(, “Gifted children’s humor preferences, sense of humor, and comprehension of riddles”, Humor, 22(4) ,, 419-436.
Bergen, D.) 2019), “Young Children’s Play and Humor Development: A Close Theoretical Partnership”, Research on Young Children’s Humor Theoretical and Practical Implications for Early Childhood Education, 11-28.
Chambers, A. (1978), “The Reader in the book: Note from work in progress”, Children’s Litrature Association Quarterly: 1-19.
Hugan, Walter ( 2005), Humor in youngadult literature A time to life, THE SCARECROW PRESS, Lanham, Maryland.
Loizou, E., & Kyriakou, M. (2016), “Young children’s appreciation and production of verbal andvisual humor”. Humor, 29(1), 99–124. McGhee, P. E. (1971),Cognitive Development and Children's Comprehension of Humor”, Child Devlopement, No 42 ( 1(, p.p 123-138.
Nilsen Alleen & Nilsen, Don L. F (2008), “Literature and humor”, Humor research, 243-280.
Nilsen, Alleen Pace & Nilsen, Don L. F. (2007), Names and Naming Young Adult Literature, The Scarecrow Press, Lanham, Maryland.
Van Coillie, J. (2001) Leesbeesten en boekenfeesten, Hoe werken (met). Nedrlandse, NBD/ Biblion.