نقد و تحلیل پیوند شگرد و درون‌مایه در مجموعه‌داستانِ تمام زمستان مرا گرم کن

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد گروه زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه کردستان

2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه تهران

چکیده

نویسندگان برای بیان و انتقال دغدغه‌ها و اندیشه‌های خود، علاوه بر انتخاب موضوع منطبق با درون‌مایه، شگردهای متفاوتی مبتنی بر سبک و سلیقۀ خاصّ خود برمی‌گزینند. در این مقاله، به تبیین میزان و چگونگی پیوند درون‌مایه و لایه‌های معنایی چندگانۀ متن با ویژگی‌های شگرد روایی چهار داستان نخست مجموعه‌داستانِ تمام زمستان مرا گرم کن از علی خدایی پرداخته‌ایم. هدف ما، در عین تبیین جنبه‌های مثبت نویسندگی، نقد و تحلیل مواردی است که نویسنده برای تعالی داستان‌نویسی، باید بدان توجّه بیشتری مبذول کند. دستاورد این مقاله نشان می‌دهد نحوة بیان و کاربرد فضا، مکان، زمان، شیوة روایت داستان و شخصیّت‌ها در تمام داستان‌ها دقیق و موفّق بوده است. انتخاب راوی برای تبیین و عرضة درون‌مایه در داستان‌های «تمام زمستان مرا گرم کن»، «عصرهای یکشنبه» و «مکالمه» حساب‌شده صورت گرفته است، امّا در داستان «فانفار»، پی‌رنگ عاشقانة داستان با راوی سوم شخص بیرونی تناسب ندارد. این داستان نتوانسته است زبان و بیانی متناسب با پی‌رنگ عاشقانة خود بیابد. نویسنده در داستان مکالمه، عوارض گفت‌وگونکردن را نشان داده است؛ بدین معنی که گفت‌وگو ارتباطی دو طرفه است؛ گفت‌وگو، فقط گفتن نیست و باید به «شنیدن» نیز به اندازة «گفتن» توجّه داشت. داستانِ موازیِ داستان اصلی در داستان تمام زمستان مرا گرم کن، با عنوان و درون‌مایة داستان هماهنگ است. فضا و مکان داستان و به‌هم‌آمیختگی زمانِ خواب و بیداری و تداخل ساعت‌ها نیز با درون‌مایه تناسب دارد.

کلیدواژه‌ها


خدایی، علی (1393)، تمام زمستان مرا گرم کن، چاپ نهم، تهران، مرکز.

آسابرگر، آرتور (1380)، روایت در فرهنگ عامیانه، رسانه و زندگی روزمره، ترجمة محمّدرضا لیراوی، تهران، سروش.

اسکولز، رابرت (1377)، عناصر داستان، ترجمۀ فرزانه طاهری، تهران، مرکز.

پاینده، حسین (1391)، داستان کوتاه در ایران، جلد دوم، چاپ دوم، تهران، نیلوفر.

                          (1389)، وجودشناسی پسامدرن در داستانی از یک نویسندۀ ایرانی، متن‌پژوهی ادبی، دورۀ 14، ش 44، 29-42.

پرینس، جرالد (1391)، روایت­شناسی (شکل و کارکرد روایت)، ترجمة محمد شهبا، تهران، مینوی خرد.

تودوروف، تزوتان (1382)، بوطیقای ساختارگرا، ترجمۀ محمد نبوی، چاپ دوم، تهران، آگه.

تولان، مایکل جی (1383)، درآمدی نقادانه- زبان‌شناختی بر روایت، ترجمة ابوالفضل حرّی، تهران، بنیاد سینمایی فارابی.

شریف‌نسب، مریم و محمدمهدی ابراهیمی‌فخاری (1392)، «شیوه‌های خلق فراداستان و کارکردهای آن در داستان‌های کوتاه فارسی دهه‌های 70 و 80»، ادبیات پارسی معاصر، دورة 3، ش 3، 1-25.

فورستر، ادوراد مورگان (1369)، جنبه‌ها‌ی رمان، ترجمۀ ابراهیم یونسی، تهران، نگاه.

کالر، جاناتان (1388)، بوطیقای ساخت­گرا، ترجمة کوروش صفوی، تهران، مینوی خرد.

کوندرا، میلان (1383)، هنر رمان، ترجمة پرویز همایون­پور، چاپ ششم، تهران، قطره.

مستور، مصطفی (1384)، مبانی داستان کوتاه، چاپ دوم، تهران، مرکز.

میرصادقی، جمال (1376)، عناصر داستان، چاپ سوم، تهران، سخن.

میرعابدینی، حسن (1386)، صدسال داستان­نویسی ایران، جلد 4، چاپ چهارم، تهران، چشمه.