تصحیح چند بیت از دیوان منوچهری

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش‌آموختۀ دکتری ادبیات فارسی از پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

2 استاد گروه زبان و ادبیّات فارسی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

چکیده

منوچهری دامغانی از سرایندگان به‌نامِ سدة پنجم هجری است که تاکنون تصحیحاتی چند از دیوان او در ایران و خارج از ایران انجام شده است، امّا همچنان شناخته‌ترین و مهم‌ترین تصحیح از دیوان وی، تصحیح محمّد دبیرسیاقی است که برای نخستین‌بار در سال 1326ش به چاپ رسید و در چاپ‌های بعدی بارها ویرایش شد. ازآنجاکه دست‌نویس کهنی از دیوان منوچهری برجای نمانده است و همچنین به­سبب سبک ویژة منوچهری در سرودن اشعار که در دیوان دیگر شاعران شبیه به آن را نمی‌توان یافت و نیز با درنظرداشتن توجّهِ خاصّ او به دنیای پیرامونش، تصحیح دیوان او بسیار دشوار است. مقالة پیشِ­ رو، تصحیح ابیاتی از دیوان منوچهری است برپایة چاپ دبیرسیاقی و البتّه در کنار آن، به دو چاپ اخیر از دیوان منوچهری نیز، به­سبب تازگی کار توجّه شده است: چاپ حبیب یغمایی (1392ش) و چاپ ث3مصحّح در تصحیح از آنها بهره برده است، از چندین دست‌نویس دیگر هم استفاده شده که بعضی کهن‌تر از دست‌نویس‌های ایشان است. همچنین پژوهشگران این مقاله در انتخاب ضبط درست، جز توجّه به اجماع دست‌نویس‌های کهن‌تر، قواعد قافیه، نحو و جمله‌بندی و دیگر بایسته‌های ادبی، معنای بیت را نیز درنظر گرفته­اند.

کلیدواژه‌ها


اخسیکتی، اثیرالدین (1389)، دیوان، به تصحیح رکن‌الدین همایون‌فرخ، تهران، اساطیر.

ازرقی و منوچهری دامغانی، دیوان ازرقی و منوچهری دامغانی؛ دست‌نویس ش 725 کتابخانة ملی پاریس.

اسدی، ابونصر (1317)، گرشاسپ‌نامه؛ به تصحیح حبیب یغمایی، تهران، بروخیم.

اصفهانی، جمال‌الدین (1362)، دیوان، به تصحیح حسن وحید دستگردی، تهران، کتابخانة سنایی.

اصفهانی، کمال­الدین (1348)، دیوان، به اهتمام حسین بحرالعلومی، تهران، دهخدا.

امیرمعزی (1389)، دیوان، به تصحیح و تحشیة عباس اقبال آشتیانی، به اهتمام عبدالکریم جربزه‌دار، تهران، اساطیر.

اوحدی، تقی، عرفات العاشقین، دست‌نویس ش 229 و 230 کتابخانة خدابخشِ پتنه.

                        ، عرفات العاشقین، دست‌نویس ش 5324 کتابخانة ملک.

بلعمی، ابوعلی محمّد (1341)، تاریخ بلعمی، به تصحیح محمّدتقی بهار، به کوشش محمّد پروین گنابادی، تهران، وزارت فرهنگ.

                         (1392)، تاریخنامة طبری، به تصحیح محمّد روشن، تهران، سروش.

بناکتی (1378)، تاریخ بناکتی، روضة اولی الالباب فی معرفة التواریخ و الانساب؛ به تصحیح جعفر شعار، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.

پیکرة گروه فرهنگ نویسی فرهنگستان زبان و ادب فارسی

جنگ ش 2449 کتابخانة مرکزی دانشگاه تهران.

جنگ خلاصة الاشعار، دست‌نویس ش272 فیروز، کتابخانة مجلس شورای اسلامی.

جنگ کتابخانة مجلس سنا، ش 243.

خاقانی شروانی، افضل‌الدین بدیل (1385)، دیوان، به تصحیح ضیاءالدین سجادی، تهران، زوار.

خجندی، کمال‌الدین مسعود (1975م)، دیوان، به اهتمام ک. شیدفر، مسکو، دانش (شعبة ادبیات خاور).

خواجوی کرمانی (1374)، دیوان، به تصحیح احمد سهیلی خوانساری، تهران، پاژنگ و مرکز کرمان‌شناسی.

خیام (1385)، نوروزنامه در منشأ و تاریخ و آداب جشن نوروز [منسوب به خیام]، به تصحیح مجتبی مینوی، تهران، اساطیر.

دهخدا، علی‌اکبر (1377)، لغت‌نامه، چاپ دوم، تهران، دانشگاه تهران.

سنایی غزنوی، مجدود بن آدم (1380)، دیوان، به تصحیح محمّدتقی مدرس رضوی، تهران، سنایی.

                          (1362)، مکاتیب، به تصحیح نذیر احمد، تهران، کتاب فرزان.

شرح احوال و اشعار شاعران بی‌دیوان در قرن‌های 3، 4، 5 هجری (1370)، به کوشش محمود مدبری، تهران، پانوس.

عطّار، فریدالدّین (1339)، خسرونامه، به تصحیح احمد سهیلی خوانساری، تهران، انجمن آثار ملی.

عوفی، سدیدالدین محمّد (1388)، لباب‌الالباب، به تصحیح سعید نفیسی، تهران، پیامبر.

                          (1335)، جوامع الحکایات و لوامع الرّوایات، به تصحیح محمّد معین، تهران، دانشگاه تهران.

عیدگاه، وحید (1392)، بررسی تلفّظ کلمه بر پایة نظم فارسی تا حملة مغول، رسالة دکتری، استاد راهنما شهرام آزادیان، دانشگاه تهران.

خجندی، کمال‌الدّین مسعود (1975م)، دیوان، به اهتمام ک. شیدفر، مسکو، دانش (شعبة ادبیات خاور).

صفا، ذبیح‌الله (1385)، تاریخ ادبیّات در ایران و در قلمرو زبان پارسی از آغاز عهد اسلامی تا دورة سلجوقی، جلد 1، تهران، فردوس.

فخر مدبر (1346)، آداب الحرب و الشجاعة؛ به تصحیح احمد سهیلی خوانساری، تهران، اقبال

فرخی سیستانی (1378)، دیوان؛ به کوشش محمّد دبیرسیاقی، تهران، کتابفروشی زوّار

فردوسی، ابوالقاسم (1386)، شاهنامه؛ به کوشش جلال خالقی مطلق، تهران، مرکز دایرة‌المعارف بزرگ اسلامی

قطران تبریزی (1333)، دیوان؛ محمّد نخجوانی، تبریز، کتابخانة شفق

مجمل‌التواریخ و القصص (1318)؛ [نوادة مهلّب پسر محمّد پسر شادی]، تصحیح ملک‌الشعراء بهار، تهرانف کلالة خاور

مجموعة شمارة 3/2586 (شمارة جدید: 57) کتابخانة دولتی تبریز

مسعود سعد سلمان (1364)، دیوان؛ به تصحیح مهدی نوریان، اصفهان، انتشارات کمال

منوچهری دامغانی (1381)، دیوان؛ به کوشش سید محمّد دبیرسیاقی، تهران، زوار

                         (1392)، دیوان، به تصحیح حبیب یغمایی، به کوشش و مقدمة سیدعلی آل‌داود، تهران، بنیاد موقوفات افشار.

                         (1886م)، دیوان، به تصحیح آلبرت کازیمیرسکی، پاریس، کلینکسیک.

                         (1395)، دیوان، به تصحیح سعید شیری، تهران، نگاه.

                         ، دیوان، دست‌نویس ش 4669، کتابخانة مرکزی دانشگاه تهران.

                         ، دیوان، دست‌نویس ش 5004، کتابخانة ملک.

                         ، دیوان، دستنویس ش 110، کتابخانة گلپایگانی قم.

                         ، دیوان، دست‌نویس ش 38.44 -7424، کتابخانة گلپایگانی قم.

                         ، دیوان، دست‌نویس ش 5275، کتابخانة ملک.

                         ، دیوان، دست‌نویس ش 10072، کتابخانة ملی.

                         ، دیوان، دست‌نویس ش 3118 سلطنتی، کتابخانة ملی.

                         ، دیوان، دست‌نویس ش 11217 سلطنتی، کتابخانة ملی.

                         ، دیوان، دست‌نویس ش 5275 کتابخانة مجلس شورای اسلامی.

                         ، دیوان، دست‌نویس ش 2.2674، کتابخانة مجلس شورای اسلامی.

                         ، دیوان، دست‌نویس ش 1076، کتابخانة مجلس شورای اسلامی.

                         ، دیوان، دست‌نویس ش 22.91،  کتابخانة دایرة المعارف بزرگ اسلامی.

                          و عنصری، دیوان منوچهری و عنصری، دست‌نویس س2، دست‌نویس ش 1275 (ش در کتابخانه: 389)، کتابخانة مدرسة سپهسالار.

ناصرخسرو (1353)، دیوان، به تصحیح مجتبی مینوی و مهدی محقق، تهران، دانشگاه تهران.