گونه‌شناسی نمایش‌نامه‌های چهار صندوق و در حضور باد براساس نظریّۀ میتوس فرای

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه علامه طباطبائی

2 دانشجوی کارشناسی ارشد زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه علامه طباطبائی

چکیده

بهرام بیضایی از نویسندگان، پژوهشگران و هنرمندان شاخص ایران است که در عرصۀ نمایش، آثار ارزشمند و ماندگاری خلق کرده است. گونه­­شناسی آثار نمایشی او اگرچه به­صورت پراکنده و در لابه­لای نوشته­هایی چند موردتوجّه قرارگرفته است، کمتر به­صورت علمی، به دسته­بندی و تحلیل گونه­شناسانۀ آنها پرداخته­اند. از میان نظریّات گونه­شناسی، نورتروپ فرای دیدگاه درخور توجّهی دارد و طبقه­بندی کاربردی­ای از گونه­شناسی ارائه می‌دهد. او هریک از گونه­های کمدی، رمانس، تراژدی و آیرونی/ طنز را با یکی از میتوس­های بهار، تابستان، پاییز و زمستان تطبیق می‌دهد و برای هر میتوس، شش نوع یا مرحله قائل است که به تقسیم­بندی دقیق درون­گونه­ای منجر می‌شود. باتوجّه­به دیدگاه فرای، باید درنظرداشت که دو اثر مهمّ بهرام بیضایی با عناوین چهار صندوق و در حضور باد قابل­ارزیابی و نقد گونه­شناسانه هستند. در پژوهش پیش­رو، کوشیده­ایم ضمن بهره­گیری از روش تحلیل کیفی، با تکیه بر مطالعات کتابخانه­ای و اسنادی و کاربست نظریّۀ «میتوس» نورتروپ فرای، تحلیل گونه­شناسانه­ای از نمایش­نامه­های فوق ارائه کنیم. دستاوردهای پژوهش، گویای این است که نمایش­نامه­های چهارصندوق و در حضور باد ذیل گونۀ کمدی نوع اوّل قرارمی­گیرند.

کلیدواژه‌ها


استات، اندرو (1389)، کمدی، ترجمۀ بابک تبرّایی، تهران، چشمه.

ایگلتون، تری (1393)، پیش­درآمدی بر نظریّۀ ادبی، ترجمۀ عباس مخبر، تهران، مرکز.

احمدی، بابک (1395)، ساختار و تأویل متن، چاپ هجدهم، تهران، مرکز.

بلزی، کاترین (1379)، عمل نقد، ترجمۀ عباس مخبر، تهران، قصّه.

بنتلی، اریک (1376)، «مضحکه، کمدی، تراژدی کمدی»، ترجمۀ منصور براهیمی، فارابی، ش 27، 138- 179.

بیضایی، بهرام (1396 الف)، دیوان نمایش 2، چاپ چهارم، تهران، روشنگران و مطالعات زنان.

                          ( 1396 ب)،  نمایش در ایران، چاپ یازدهم، تهران، روشنگران و مطالعات زنان.

                          (1392)، جدال با جهل، گفتگو، نوشابه امیری، چاپ چهارم، تهران، ثالث.

                          (1386)، «سال­شمار زندگی و آثار بهرام بیضایی»، سیمیا، ش 2، 15-28.

بیلسکر، ریچارد (1387)،  اندیشۀ یونگ، ترجمۀ حسین پاینده، تهران، آشیان.

تایسن، لوئیس (1387)، نظریّه­های نقد ادبی معاصر (راهنمای آسان فهم)، ترجمۀ مازیار حسین­زاده و فاطمه حسینی، ویراستار حسین پاینده، تهران، نگاه امروز و حکایت قلم نوین.

زرین­کوب، عبدالحسین (1392)، ارسطو و فن شعر، چاپ هشتم، تهران، امیرکبیر.

سیفی­آزاد، رحمان (1380)، «اژدهاک، پرده­خانه، سلطان­مار، تحلیل سه اثر بهرام بیضایی»، بیدار، ش 12، 91-97.

سیم، استوارت (1380)، ساختارگرایی و پسا ساختار گرایی، ترجمۀ فتّاح محمّدی، فارابی، دورۀ یازدهم، ش اوّل، 111-138.

فرای، نورتروپ (1378)، ادبیّات و اسطوره در اسطوره­ و رمز، ترجمۀ جلال ستاری، تهران، سروش.

                          (1377)، تحلیل نقد، ترجمۀ صالح حسینی، تهران، نیلوفر.

                          (1376)، «میتوس بهار: کمدی»، ترجمۀ منصور براهیمی، فارابی، دورۀ هفتم، ش سوم، 108-137.

کی گوردن، والتر (فروردین 1370)، «درآمدی بر نقد کهن­الگویی»، ترجمۀ جلال سخن­ور، ادبستان فرهنگ و هنر، ش16، 28-31.

گرین، ویلفرد؛ مورگان، لی (1376)، مبانی نقد ادبی، ترجمۀ فرزانه طاهری، تهران، نیلوفر.

مقدادی، بهرام (1393)، دانشنامۀ نقد ادبی از افلاطون تا امروز، تهران، چشمه.

ویسمات، و.ک و بروکز، سی (1376)، «ارسطو و کمدی»، ترجمۀ منصور براهیمی، فارابی، دورۀ هفتم، ش سوم، ویژۀ کمدی، 50-69.

هارلند، ریچارد (1388)، درآمدی تاریخی بر نظریّۀ ادبی از افلاتون تا بارت، ترجمۀ گروه ترجمۀ شیراز و علی معصومی و شاپور جورکش، تهران، چشمه.