تبیین جایگاه تشبیه در منظومه های غنایی؛ با تکیه بر پنج منظومة عاشقانه

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد گروه زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه اصفهان

2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه اصفهان

چکیده

گزینش واژگان و چگونگی قرارگرفتن آنها در جمله و چینش آن براساس شرایط نحوی یا گریز از این شرایط و صور خیال را می­توان از مهم­ترین ویژگی­های هر زبان دانست. تحلیل زبان هر اثر باتوجّه­به ویژگی­های ذاتی آن و بررسی هنجارگریزی­های صورت­گرفته در گسترة متن، می­تواند بازگوکنندة نوع آن قلمداد شود. انواع تشبیه به­عنوان یکی از ارکان علم بیان در پدیدآمدن هویّت زبان متناسب با محتوای غنایی، تأثیرگذار است و در خدمت رویکرد عاطفی، ادبی و القایی این زبان قرار دارد. همچنین واژگان استفاده­شده در قالب مشبّه و مشبّه­به و نیز نوع وجه‌شبه، درجهت تبیین زبان این آثار عمل می‌کند. از سوی دیگر، اغراض تشبیه و نقشی که در انتقال محتوا برعهده­ دارد، با نوع مضامین غنایی متناسب است و در کنار مختصات دیگر زبان غنایی، از عوامل تأثیرگذاری بر مخاطب به­شمارمی رود. در این پژوهش کوشش شده است تا نقش این رکن علم بیان در پنج منظومة عاشقانه، با موضوع واحد بررسی شود و براساس مشترکات به­دست­آمده، یکی از شاخصه­های زبان غنایی تبیین شود.  

کلیدواژه‌ها


بووی، اندرو (1385)، زیباشناسی و ذهنیّت از کانت تا نیچه، ترجمة فریبرز مجیدی، تهران، فرهنگستان هنر.

پارساپور، زهرا (1383)، مقایسة زبان حماسی و غنایی، تهران، دانشگاه تهران.

پورنامداریان، تقی (1375)، رمز و داستان­های رمزی در ادب فارسی، چاپ چهارم، تهران، علمی و فرهنگی.

دهلوی، امیرخسرو، (1362)، دیوان، تصحیح امیر احمد اشرافی، تهران، شقایق.

رضایی جمکرانی، احمد (1396)، تشبیه ( تطوّر، تحلیل و نقد)، تهران، مروارید.

زرّین­کوب، عبدالحسین (1388)، شعر بی دروغ شعر بی نقاب، تهران، علمی.

شبلی نعمانی، محمد (1336)، شعر العجم، ترجمة محمّدتقی فخر داعی گیلانی، تهران، ابن سینا.

شمس قیس رازی، شمس­الدّین محمّد (1373)، المعجم فی معاییر اشعار العجم، به کوشش سیروس شمیسا، تهران، فردوس.

 شمیسا، سیروس (1373)، بیان، تهران، فردوس.

                                  (1382)، سبک شناسی شعر، چاپ نهم، تهران، فردوس.

 شفیعی­کدکنی، محمّدرضا (1390)، موسیقی شعر، تهران، آگه.

 شهاب ترشیزی، میرزاعبدالله (1389)، «خسرو وشیرین»، تصحیح فرحناز اسفندیاری، پایان­نامة کارشناسی ارشد، به راهنمایی حسین آقاحسینی، اصفهان، دانشگاه آزاد اسلامی واحد دهاقان.

صفوی، کوروش (1373)، از زبان­شناسی به ادبیّات، تهران، چشمه.

                                 (1380)، گفتارهایی در زبان شناسی، تهران، هرمس.

طوسی، خواجه نصیرالدّین (1369)، معیار الاشعار، تصحیح جلیل تجلیل، تهران، جامی و ناهید.

 فالر، راجر و دیگران (1369)، زبان شناسی و نقد ادبی، ترجمة مریم خوزان و حسین پاینده، تهران، نی.

 فتوحی، محمود (1385)، بلاغت تصویر، تهران، سخن.

فردوسی، ابوالقاسم (1384)، شاهنامه، به کوشش سعید حمیدیان، ج 8، تهران، قطره.

فورست، لیلیان (1375)، رمانتیسم، ترجمة مسعود جعفری، تهران، مرکز.

نظامی، الیاس بن یوسف (1386)، خسرووشیرین، تصحیح سعید حمیدیان، چاپ هشتم، تهران، قطره.

نظری، نجمه و معصومه مظفری (1389)، «مقایسة تصاویر طلوع و غروب در شاهنامه با خسرو و شیرین»، مطالعات زبان بلاغی، ش 2، 129-146.

وحشی بافقی، کمال­الدین (1342)، دیوان، با مقدّمة سعید نفیسی، تهران، جاویدان.

 هاتفی، عبدالله (1977)، شیرین و خسرو، به اهتمام سعدالله اسدالله­یف، مسکو، دانش.