بررسی تصحیح عبهرالعاشقین (کربن- معین) از نگاه بایسته‌های تصحیح

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه کاشان

2 استاد گروه زبان و ادبیّات فارسی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

3 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه کاشان

چکیده

عبهرالعاشقین نوشتة روزبهان بقلی، عارف بزرگ سدۀ ششم، یکی از مهم‌ترین آثار عرفانی فارسی است که از نگاه آموزه‌های عرفانی و نثر فارسی جایگاه شایانی دارد. این کتاب در سال 1337 به همّت هانری کربن و محمّد معین، بر پایۀ دو نسخۀ ناقص و پرغلط تصحیح و منتشر شد و با وجود تصحیح دیگری به کوشش جواد نوربخش، تا امروز همین تصحیح موردتوجّه پژوهشگران بوده و بیشتر کارهایی که بر بنیاد این کتاب انجام گرفته، بر پایۀ همین تصحیح بوده است. پژوهش حاضر نشان می‌دهد که این تصحیح در چه پایه و مایه‌ای است و صحّت و اعتبار آن چه اندازه است؟ بدین­منظور، به شیوۀ تحلیلی و توصیفی و بر بنیاد بایستگی‌های تصحیح خوب، این تصحیح را بررسیده‌ و با مقایسۀ آن با نسخ تازه‌ای‌ که در دسترس مصحّحان نبوده است، به این نتیجه رسیده‌ایم که این تصحیح با همة کوشش‌های مصحّحان، به دلیل نبود نسخه‌های صحیح و بدخوانی‌های فراوان، دستخوش افتادگی‌های بسیار، افزودگی‌های نابه‌جا، کژخوانی‌های فراوان و ... است و نیز فقدان تعلیقات و توضیحاتی برای حل دشواری‌ها، ذکرنکردن منابع اقوال و اشعار منقول در متن و نداشتن فهرست‌های کارگشا، ازجمله ایرادها و کمبودهای دیگری است که تصحیح علمی تازه‌ای از این متن مهم را ضروری می‌سازد.
 

کلیدواژه‌ها


ارنست، کارل (۱۳۷۷)، روزبهان بقلی، ترجمة مجدالدین کیوانی، تهران، مرکز.
بقلی شیرازی، روزبهان (۱۳۶6)، عبهرالعاشقین، تصحیح هانری کربن و محمّد معین، چاپ سوم، تهران، منوچهری.
                                  (۱۳۸۰)، عبهرالعاشقین، تصحیح جواد نوربخش، تهران، یلدا قلم.
                                  ، عبهرالعاشقین، نسخۀ خطّی، دانشگاه تهران ، ش 374ف.
                                  ، عبهرالعاشقین، نسخۀ خطّی، دانشگاه تهران، ش 4097.
                                    ، عبهرالعاشقین، نسخۀ خطّی، کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، ش 2871/3.
                                  ، عبهرالعاشقین، نسخۀ خطّی، کتابخانه و موزة ملی ملک، ش 3971/4.
                                  ، عبهرالعاشقین، نسخۀ خطّی، موزۀ عزت کیونغلوی قونیه به شمارۀ ۱۳۳۵.
                                      ، عبهرالعاشقین، رسائل فلسفی ابن سینا، نسخۀ خطّی، کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، ش 14280، به شمارة بایگانی 89496.
بیات، محمّد حسین (۱۳۷۸)، «نگاهی به چهار رساله از روزبهان» کتاب ماه دین، مرداد و شهریور 1378 ش ۲۲-۲۳،‌  ۳۹-۴۱.
جهانبخش، جویا (۱۳۷۸)، راهنمای تصحیح متون، تهران، میراث مکتوب.
حسینی،‌ سیده­ مریم (۱۳۸۳)، «از غزنه تا شیراز»، علوم انسانی، سال سیزدهم و چهاردهم، ش ۴۸ و ۴۹، زمستان 1382و بهار 1383، دانشگاه الزهرا،41 -60.
درایتی، مصطفی (۱۳۸۹)، فهرستوارةدست‌نوشت‌هایایران (دنا)، تهران، کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس.
کربن، هانری (۱۳۸۶)، نرگس عاشقان، ترجمة محمّدعلی اخوان، تهران، اخوان خراسانی.
مایل هروی،‌ نجیب (۱۳۷۹)، تاریخ نسخه‌پردازی و تصحیح انتقادی نسخه‌های خطی، تهران، کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی.