خاقانی و ایماژیسم

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه فردوسی مشهد

2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه فردوسی مشهد

چکیده

مکتب ایماژیسم، یکی از مکاتب ادبی است که در ادب فارسی هم ظهور قابل­توجهی دارد. تاکنون پژوهشگران علاوه بر ادب معاصر فارسی، در شعر سبک هندی نیز نمودهایی از ایماژیسم فارسی ارائه کرده­اند. ما در این پژوهش به همانندی­های موجود میان شعر خاقانی و مکتب ایماژیسم اشاره می­کنیم؛ یعنی مجموعه­ مؤلفه­هایی که باعث می­شود شعر خاقانی به­عنوان یک شاعر ایماژیست موردتوجه قرارگیرد و باتوجه­به بنیادی­ترین اصل شعر ایماژیستی، یعنی تصویر به­مثابۀ رنگ اصلی شعر، شعر خاقانی را بررسی می­کنیم و نشان می­­دهیم که در میان تمام امکانات شعری، دغدغۀ اصلی خاقانی، همانند ایماژیست­ها، تصویر (ایماژ) است. او اغلب امکانات شعری خود را درجهت آفرینش تصویر به­کارمی­گیرد و با شگردهای متنوع تصویرگری، تصویر را به مثابۀ رنگ اصلی شعر خود قرارمی­دهد. ضمن اینکه برخی از اشکالات عمدة شعر ایماژیستی مانند نبود عاطفة انسانی و عدم­امکان سرایش شعر بلند و روایی، در شعر خاقانی وجود ندارد. باتوجه­به این ویژگی­ها، می­توان شعر خاقانی را به­عنوان نمونة پیشتاز و برتر شعر ایماژیستی در ادب کلاسیک فارسی معرفی کرد.

کلیدواژه‌ها


اوکانر، ویلیام (1375) ازراپاوند، ترجمۀ فرخ تمیمی، تهران، کهکشان.

ایگلتون، تری (1368)، پیش­درآمدی بر نظریۀ ادبی، ترجمۀ عباس مخبر، تهران، مرکز.

پاوند، ازرا و فلینت (1371)، «چند نوشته از تصویرگرایان»، ترجمۀ رضا خاکیانی، زنده­رود، ش 1، 85- 93.

جونز، پیتر (1371)، «مروری بر ایماژیسم»، ترجمۀ احمد میرعلایی، زنده­رود، ش 1، 55- 82.

خاقانی، افضل­الدین بدیل (1378) دیوان اشعار، تصحیح سیدضیاءالدین سجادی، چاپ ششم، تهران، زوار.

دستغیب، عبدالعلی (1373)، «این جماعت معر می­سرایند نه شعر»، گزارش، ش 49 و 50، 71- 76.

                          (1383)، «بیدل و سبک هندی»، کیهان فرهنگی، ش 220، 70- 73.

دهخدا، علی­اکبر (1385)،  لغت­نامه، به­کوشش غلامرضا ستوده، تهران، دانشگاه.

سیدحسینی، رضا (1387)، مکتب­های ادبی، چاپ چهاردهم، تهران، نگاه.

شفیعی­کدکنی، محمدرضا (1390)، صورخیال در شعر فارسی،چاپ چهاردهم،تهران، آگه.

فتوحی، محمود (1385)، بلاغت تصویر، تهران،سخن.

فرخی سیستانی، علی (1388)، دیوان اشعار، تصحیح محمد دبیرسیاقی، چاپ هشتم،تهران، زوار.

مرتضایی، سیدجواد و سیدمحسن حسینی وردنجانی (1395)، «تداوم تصویر در محور عمودی قصاید خاقانی»،  فنون ادبی، دورة 8، ش 1، 65- 78.

مشهدی، محمدامیر و همکاران، (1389)، «استعاره­های نو و چندلایه در شعر خاقانی»، فنون ادبی، ش 3، 81- 96.

مهراد، صمدی (1386)، «دربارۀ شعر احمدرضا احمدی»، گوهران، ش 16، 79- 86.

تنکلوشا (1384)، نویسنده ناشناس، تصحیح رحیم رضازاده ملک، تهران، میراث مکتوب.

Lowell, Amy. (1915),Some imagistpoets, Boston and New York,Mifflin Company.