بازنمود موضوع و شگردهای ادبی در آثار بهرام بیضایی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد گروه زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه الزهرا(س)

2 دانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه الزهرا(س)

چکیده

موضوعات و درون­مایه‌های آثار بهرام بیضایی تنوع چشمگیری دارد. وی در آفرینش‌های ادبی خود، شگردهای ادبی گوناگونی ارائه می‌دهد که در پژوهش حاضر، ضمن بررسی، تحلیل و طبقه‌بندی موضوع‌های داستانی بیضایی، این شگردها در روایتِ داستان نمایش داده می‌شود. در این پژوهش 24 اثرِ ادبی بیضایی که شامل سیزده فیلم‌نامه، هشت نمایشنامه و سه برخوانی است، بررسی می‌­شوند. روش پژوهش، توصیفی- تحلیلی است؛ بدین‌صورت که ابتدا موضوعات مورداستفاده بیضایی مشخص و سپس دربارة هریک از آنها، نمونه‌هایی ارائه و تحلیل می‌شود. موضوعات موردعلاقة بیضایی عموماً شامل موضوعات ملی، اجتماعی، تاریخی، مذهبی و اعتراضی به سینماست. او در آثارش فضاهای بسیاری به ‌‌نمایش گذارده، ولی به ‌ارائة موضوعات اجتماعی و ملی اقبال بیشتری نشان داده و آثار متعددی در این حوزه‌ها آفریده است. وی برای طرح مضامین اجتماعی‌، از شگردهای هنری گوناگونی چون «به کارگیری اسطوره‌ها»، «اقتباس از متون کهن»، «تمثیل» و «استفاده از قابلیّت‌های ادب عامه» سود می‌جوید.

کلیدواژه‌ها


اسلانی، کتایون (1390)، «بررسی تطبیقی پردۀ نئی اثر بهرام بیضایی با حکایات مشابه آن در متون کهن فارسی»، پایان­نامة کارشناسی ارشد، با راهنمایی شهرام زرگر، دانشگاه هنر تهران.
امجد، حمید و احمد پایداری (1386)، «سینما و تئاتر بدون تجربه­کردن می‌میرند»، سیمیا، شمارة 2، 199-215.
انوشه، حسن (1376)، فرهنگ‌نامة ادب فارسی، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
باقری، الهام (1391)، از اسطوره تا تاریخ، از تاریخ تا اسطوره، تهران، رازگو.
بیضایی، بهرام (1379)، «نقد و بررسی سه‌برخوانی، نوشتۀ بهرام بیضایی»، کارنامه، شمارة 13، 28- 37.
                         (1387الف)، تاریخ سری سلطان در آبسکون، چاپ سوم، تهران، روشنگران و مطالعات زنان.
                         (1387ب)، فیلم در فیلم، چاپ دوم، تهران، روشنگران و مطالعات زنان.
                         (1387پ)، مجلس ضربت زدن، چاپ دوم، تهران، روشنگران و مطالعات زنان.
                         (1388)، سگ‌کشی، چاپ سوم، تهران، روشنگران و مطالعات زنان.
                         (1389الف)، دیباچۀ نوین شاهنامه، چاپ ششم، تهران، روشنگران و مطالعات زنان.
                         (1389ب)، مجلس قربانی سِنّمار، چاپ چهارم، تهران، روشنگران و مطالعات زنان.
                         (1389پ)، وقتی همه خوابیم، تهران، روشنگران و مطالعات زنان.
                         (1390)، روز واقعه، چاپ پنجم، تهران، روشنگران و مطالعات زنان.
                         (1391الف)، دیوان نمایش ا و 2، چاپ چهارم، تهران، روشنگران و مطالعات زنان.
                         (1391ب)، سه‌ بَرخوانی، چاپ ششم، تهران، روشنگران و مطالعات زنان.
                         (1391پ)، سیاوش‌خوانی، چاپ ششم، تهران، روشنگران و مطالعات زنان.
                         (1391ت)، مرگ یزدگرد، چاپ دهم، تهران، روشنگران و مطالعات زنان.
                         (1392الف)، پرده نئی، چاپ ششم، تهران، روشنگران و مطالعات زنان.
                         (1392ب)، سهراب‌کشی، چاپ چهارم، تهران، روشنگران و مطالعات زنان.
                         (1392پ)، شب هزار و یکم، چاپ پنجم، تهران، روشنگران و مطالعات زنان.
                         (1392ت)، مقصد، چاپ چهارم، تهران، روشنگران و مطالعات زنان.
                         (2012)، «اسطوره در کارهای بهرام بیضایی+ پادکست»، دانشگاه....، انجمن پژوهشی ایرانشهر  http://www.Iranshahr.org.
خرندزی زیدری نسوی، شهاب‌الدین محمد (1384)، سرگذشت خوارزمشاهیان به روایت سیرت جلال‌الدین منکبرنی، تصحیح مجتبی مینوی، چاپ سوم، تهران، علمی و فرهنگی.
خلج، منصور (1381)، نمایشنامه‌نویسان ایران: از میرزا فتحعلی آخوندازاده تا بهرام بیضایی، تهران، اختران.
ریحانی، فرزین (1388)، «مقالة یونگ و سه برخوانی بیضایی»، نمایش، شمارة 115 و 116، 48-51.
کهنمویی‌پور، ژاله (1384)، «اسطوره در عصر نو»، مجموعه مقالات اسطوره و ادبیّات، تهران، سمت. 184-192.
رضایی، مهدی (1383)، آفرینش و مرگ در اساطیر، تهران، اساطیر.
ناظرزادۀ کرمانی، فرهاد (1373)، «مطالعه‌ای تطبیقی میان نمایشنامه و داستان»، هنر، شمارۀ 25، 251-281.
طسوجی تبریزی، عبدالطیف (1393)، هزار و یک‌شب، جلد اوّل، قم، قلم مکنون.
عبدی، محمد (1394)، غریبة بزرگ (زندگی و آثار بهرام بیضایی)، تهران، ثالث.
عطار نیشابوری، فریدالدین محمد (1392)، الهی­نامه، تصحیح محمدرضا شفیعی­کدکنی، چاپ ششم، تهران، سخن.
قوکاسیان، زاون (1378)، گفتگو با بهرام بیضایی، چاپ سوم، تهران، آگاه.
لاهیجی، شهلا (1372)، سیمای زن در آثار بهرام بیضایی، چاپ دوم، تهران، روشنگران و مطالعات زنان.
میرصادقی، جمال (1385)، عناصر داستان، چاپ پنجم، تهران، سخن.
یاحقی، محمّدجعفر (1386)، فرهنگ اساطیر و داستان‌واره‌ها در ادبیّات فارسی، تهران، فرهنگ معاصر.
یوسفی، مهری (1390)، «بررسی آثار بهرام بیضایی با رویکرد تاریخ‌گرایی نوین»، پایان­نامة کارشناسی ارشد، با راهنمایی کامران سپهران، دانشگاه هنر تهران.
 Shaw, Harry (1972), A Dictionary of literary Terms, New York, McGraw-Hill.
 Cuddon, J.A (1978), Dictionary of literary Terms and literary theory, New York, Penguin books.