بررسی ناپایداری معماری دورة غزنوی با تکیه بر تاریخ بیهقی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیأت علمی گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تهران

2 دانشجوی کارشناسی ارشد زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه تهران

چکیده

هرچه در تاریخ معماری به عقب می‌رویم، مستندات کالبدی کمتر می‌شوند؛ سقف‌ها فرو می‌ریزند، دیوارها محو و شالوده‌ها طعمة گذشت روزگار می‌شوند. هرچند از موجودیت مادّی بعضی از بناها اثری به­جانمی‌ماند، این بناها به‌کلی نابود نمی‌شوند و در مستندات مکتوب پایدار می­مانند. از دوره‌های تاریخ معماری ایران که امروز آثار بسیارکمی از آن باقی مانده است، دورة غزنویان است؛ باوجوداین، مستندات مکتوب بسیاری از این دوره به دست ما رسیده است که می‌تواند تا حدی کمبود داده‌های فیزیکی را جبران کند؛ مانند دیوان‌ شاعران، سفرنامه‌ها و تاریخ‌نگاری‌ها. دراین­میان، تاریخ بیهقی نوشتة ابوالفضل بیهقی به­دلیل شیوة منحصربه‌فرد تاریخ‌نگاری‌ آن و همچنین ویژگی‌های ادبی ارزشمند، اهمیت ویژه‌ای دارد. پرسش مهمی که دربارة معماری عصر غزنوی مطرح می­شود این است که چرا از دوره‌های قبل و بعد از غزنویان آثار معماری زیادی باقی مانده است، امّا آثار این دورة مهم تاریخی از صفحة روزگار محو شده‌اند؟ مقالة پیشِ‌رو با بررسی نکته‌های زبانی و ادبی در تاریخ بیهقی و مقایسة آنها با کاربردهای مشابه در فارسی معاصر، به دنبال پاسخ این پرسش است که آیا می‌توان در متن تاریخ بیهقی شواهدی یافت که پایدارنماندن این بناها را توجیه کند؟

کلیدواژه‌ها


اسلامی­ندوشن، محمدعلی (1350)، «جهان‌بینیِ ابوالفضل بیهقی»، یادنامة ابوالفضل بیهقی، مشهد، دانشگاه فردوسی.

امیری­خراسانی، احمد و مجاهد غلامی (1385)، «درنگی بر برخی از آداب و رسوم دربار غزنه با تکیه بر تاریخ ابوالفضل بیهقی»، مجلة دانشکده‌ ادبیّات و علوم انسانی دانشگاه اصفهان، دورة دوم، ش چهل‌وهفتم، 41-68 .

باسورث، ادموندکلیفورد (1356)، تاریخ غزنویان، ترجمة حسن انوشه، تهران، امیرکبیر.

بینش، تقی (1350)، «روش علمی در کتاب بیهقی»، یادنامة ابوالفضل بیهقی، مشهد، دانشگاه فردوسی، 91- 102.

بیهقی، ابوالفضل­محمد (1389)، تاریخ بیهقی، تصحیح محمدجعفر یاحقی و مهدی سیدی، چاپ سوم،‌ تهران، سخن.

رجبی، پرویز (1383)، «تاریخ بیهقی، معتمَدترین سند تاریخ غزنویان»،  گنجینة اسناد، ش 54، تهران، 4- 8.

قیومی بیدهندی، مهرداد (1390)، گفتارهایی در مبانی و تاریخ معماری و هنر، تهران، علمی و فرهنگی.