ادب فارسی

بررسی واکنش شاعران مکتب بازگشت به پدیدۀ جنگ ایران و روس

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسنده

رضا قنبری عبدالملکی

استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه دامغان

https://doi.org/10.22059/jpl.2016.59593
چکیده
وقوع جنگ ایران و روس‌، شعر عصر قاجار را به تجربه‌ای جدید در ورود به مسائل اجتماعی- سیاسی و واکنش به حوادث مهم عصر واداشت. این جنگ­های خونین و طولانی که در نیمۀ اول قرن سیزدهم هجری روی داد، برخی از شاعران این دوره را که در چارچوب مکتب «بازگشت ادبی» فعالیت می­کردند، به واکنش واداشت. بررسی این واکنش­ها، به دسته­بندی دو گروه از شاعران بزرگ این عهد انجامید:    1. شاعران «جامعه­گرا»، همچون میرزا ابوالقاسم قائم­مقام و نشاط اصفهانی که علاوه­بر شاعری، از سیاستمداران بزرگ ایران نیز بوده و با نگاه تحلیلی به پدیدۀ جنگ نگریسته­اند؛ همچنین شاعرانی چون صبای کاشانی، مجمر اصفهانی، خاوری شیرازی و عبدالرزاق­بیک دنبلی که گرچه قصاید زیادی در مدح شاه و شاهزادگان قاجار سروده­اند، به وقایع جنگ و مسائل جاری کشور نیز بی­توجه نبوده­اند؛ 2. شاعران «غیرجامعه­گرا» همچون سحاب اصفهانی و وصال شیرازی که در فضای ملتهب کشور، صرفاً کارشان ترتیب چند لفظ و به­هم­بافتن چند مصراع در مدح کسان بود. نگارنده در این جستار می­کوشد تا با مطالعۀ آثار و دیوان­های شعرای مکتب بازگشت، واکنش ­آنها را به جنگ ایران و روس بکاود و بازتاب این واقعۀ بزرگ را در اشعارشان بررسی کند.

کلیدواژه‌ها

مکتب بازگشت
جنگ ایران و روس
قفقاز
عباس‌میرزا
فتحعلی‌شاه

عنوان مقاله English

A Review on the Reaction of Poets of "Return" Literary School against Russo-Iranian War

نویسنده English

reza ghanbari
چکیده English

Russo-Iranian war made the poetry enjoy a new experience entering socio-political issues and react the important events of the time. These long and bloody wars that fought between the 17th and 19th centuries promoted some poets who were active within the framework of the school of "literary return" to react. By studying these reactions the great poets of this period can be classified in to two main groups: 1) the ones who were community-oriented, such as Mirza Abolqasem Qaem-Maqam and Neshat Isfahani who were among Iranian great politicians and had an analytical approach toward war; and 2) the ones who weren't community-oriented, such as Sahab Isfahani and Vesal Shirazi who composed poems putting words together in praise of others. It has been tried, in present essay, to review the reaction of the poets who worked in the school of "literary return" to the Russo-Iranian war and the reflection of this great event in their works, studying their works and divans.  

کلیدواژه‌ها English

"Return" Literary School
Russo-Iranian War
Caucasus
Abbas Mirza
Fath-Ali Shah
آبادیان، حسین (1380)، روایت ایرانی جنگ­های ایران و روس، تهران، وزارت امور خارجه.
آرین­پور، یحیی (1379)، از صبا تا نیما، جلد اول، چاپ هفتم، تهران، زوار.
براتی فریزهندی، مریم (1387)، تاریخ جنگ­های روسیه و ایران، تهران، کتاب پارسه.
بهار، محمدتقی (1376)، سبک­شناسی(تاریخ تطور نثر فارسی)، جلد سوم، چاپ نهم، تهران، مجید.
بهبودی، هدایت­الله (1371)، ادبیّات در جنگ­های ایران و روس، تهران، حوزۀ هنری.
بیانی، خان­بابا (1317)، تاریخ دیپلماسی ایران- سیاست ناپلئون در ایران، تهران، شرکت کتاب.
حسینی­شیرازی، فضل­الله (1380)، تاریخ ذوالقرنین، تصحیح ناصر افشارفر، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
دنبلی، عبدالرزاق بن نجفقلی (1383)، مآثر سلطانیه، تصحیح غلامحسین زرگری­نژاد، تهران، روزنامۀ ایران.
دنبلی، عبدالرزاق بن نجفقلی (1342)، نگارستان دارا، به کوشش عبدالرسول خیام‌پور، تبریز، بی­نا.
دهقان­نژاد، مرتضی (1390)، «واکاوی آغاز دورۀ دوم جنگ­های ایران وروسیه»، مطالعات تاریخ اسلام، ش 10، پاییز، 37- 56.
زرگری­نژاد، غلامحسین (1390)، «موافقت­نامۀ گلستان، قرارداد متارکۀ جنگ یا عهدنامۀ قطعی»، مطالعات تاریخ اسلام، سال سوم، ش 8، بهار، 77- 101.
سپهر، محمدتقی (1377)، ناسخ­التواریخ (تاریخ قاجاریه)، به اهتمام جمشید کیانفر، جلد اول، تهران، اساطیر.
سیف، عبدالرضا (1382)، ادبیّات پایداری در جنگ­های ایران و روس، تهران، جهاد دانشگاهی واحد تهران.
سیف، عبدالرضا (1382)، «نقش علما در پیدایش ادب جهادی»، مجلۀ دانشکدۀ ادبیّات و علوم انسانی دانشگاه تهران، ش 165، بهار، 73- 88.
صباکاشی، فتحعلی­خان (1238 ق)، شهنشاه نامه (نسخۀ خطی)، شمارۀ 4573، ج 2، مرکز اسناد و کتابخانۀ ملی ایران.
طاهری­خسروشاهی، محمد (1388)، فصل­های تاریکی (جنگ­های روس با ایران در شعر فارسی)، تهران، تمدن ایرانی.
غفاری، ابوالحسن (1378)، «تحلیل تاریخی نبردهای فرانسه و روسیه در زمان ناپلئون بناپارت»، تاریخ روابط خارجی، ش 1، زمستان، 123- 128.
فراهانی، میرزاابوالقاسم (1366)، دیوان اشعار، به اهتمام بدرالدین یغمایی، تهران، شرق.
مجمر، حسین (1345)، دیوان، به کوشش محمدمحیط طباطبایی، تهران،کتاب­فروشی خیام.
محمود، محمود (1353)، تاریخ روابط سیاسی ایران و انگلیس در قرن نوزدهم، جلد اول، تهران، اقبال.
وقایع­نگار، محمدصادق (1369)، آهنگ سروش (تاریخ جنگ­های ایران و روس)، به اهتمام و تصحیح حسین آذر و امیرهوشنگ آذر، تهران، ناشر مصحح.
هوشنگ­مهدوی، عبدالرضا (1379) تاریخ روابط خارجی ایران، تهران، امیر کبیر.

صفحه اصلی

تماس با ما