رابطة معنایی جمله‌وارة پایه و پیرو در جمله‌های شرطی زبان فارسی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه اصفهان

2 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه اصفهان

3 دانش آموخته کارشناسی ارشد دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجف آباد

چکیده

زبان، نظامی از روابط متداخل است؛ به­گونه‌ای که مفهوم یک جزء، جز در سایة ارتباط با اجزاء و عناصر دیگر دریافت نمی‌شود. ارتباط بین ساخت‌ها و سازه‌های زبانی بر دو گونه است: رابطة لفظی و رابطة معنایی که هر دو پیوندی عمیق و ناگسستنی با یکدیگر دارند؛ چراکه لفظ در خدمت معنی و وسیله‌ای برای بیان آن است. باتوجه­به اهمیت رابطة معنایی در جمله‌های مرکب، به­ویژه جمله‌های شرطی، پژوهش حاضر بر آن است تا با مداقه در ساخت زبانی جمله‌های شرطیِ زبان فارسی و با تکیه بر روش وصفی ـ تحلیلی، ساخت معنایی این جملات و عوامل مؤثر در افادة معنی شرط را تحلیل و با تأمل در نمونه‌های برگرفته از متون ادب فارسی، نوع ارتباط معنایی دو جمله‌وارة پایه و پیرو شرطی را که موردکم­توجهی دستورپژوهان زبان فارسی قرارگرفته است، بررسی کند. مهم‌ترین دستاوردهای این نوشتار بیانگر آن است که در جملات شرطی رابطة تلازمی، اساس ارتباط معنایی دو جمله‌وارة پایه و پیرو به­شمارمی‌رود و این رابطة معنوی، خود به دو گونة تلازمی سببی و تلازمی غیرسببی تقسیم می‌شود.  

کلیدواژه‌ها


آل­احمد، جلال (1388)، از رنجی که می‌بریم، چاپ دوم، تهران، آدینة سبز.

آل­احمد، جلال (1383)، خسی در میقات، چاپ دهم، تهران، فردوس.

آل­احمد، جلال (1387)، سرگذشت کندوها، تهران، آدینة سبز.

جمال­الدین، مصطفی (1980م)، البحث النحوی عند الأصولیین، بغداد، دارالرشید للنشر.

حافظ، شمس­الدین محمد (1371)، دیوان، تصحیح محمد قزوینی و قاسم غنی، تهران، اقبال.

خانلری، پرویز (1370)، دستور زبان فارسی، چاپ دوازدهم، تهران، توس.

دهخدا، علی‌اکبر (1363)، امثال و حکم، چاپ ششم، تهران: سپهر.

سپهری، سهراب (1389)، اتاق آبی، تهران، مرز فکر.

سعدی، مصلح بن عبدالله (1369)، گلستان، تصحیح غلامحسین یوسفی، چاپ دوم، تهران، خوارزمی.

شفائی، احمد (1363)، مبانی علمی دستور زبان فارسی، تهران، نوین.

عالی عباس‌آباد، یوسف (1385)، فرهنگ درست‌نویسی سخن، به سرپرستی حسن انوری، تهران، سخن.

قمی، عباس (1386)، کلیات مفاتیح الجنان، ترجمة مهدی الهی قمشه‌ای، چاپ هفتم، قم، شهاب.

کاظمی‌ نجف‌آبادی، سمیه و دیگران (1395). «حرف شرط «اگر» در دستور زبان فارسی و معادل‌های آن در زبان عربی»، فنون ادبی، سال 8، ش 1، 27 ـ 42.

کریری، ناصر بن محمد (1425 ﻫ)، أسلوب ­الشرط بین النحویین و الأصولیین، الریاض، جامعةالإمام محمد بن سعود الإسلامیة.

محتشمی، بهمن (1370)، دستور کامل زبان فارسی، تهران، اشراقی.

مظفر، محمدرضا (1405 ﻫ)، أصول الفقه، بی‌‌جا، دانش اسلامی.

مظفر، محمدرضا (1371)، اصول فقه، ترجمة علیرضا هدائی، جلد 1، چاپ دوم، تهران، حکمت.

مظفر، محمدرضا (1388 ﻫ)، المنطق، جلد 2، طبعة الثالث، النجف، النعمان.

معین، محمد (1371)، فرهنگ معین، تهران، امیرکبیر.

مقربی، مصطفی (1375)، هژده گفتار (مجموعه مقالات)، تهران، توس.

نحلة، محمودأحمد (1408 ﻫ. 1988م)، مدخل إلی دراسة الجملة العربیة، بیروت، دار النهضة العربیة للطباعة والنشر.

ابن­مقفع، نصر‌الله منشی (1385)، کلیله و دمنه، تصحیح و توضیح مجتبی مینوی طهرانی، چاپ 29، تهران، امیر کبیر.

وحیدیان­کامیار، تقی (1364)، «جمله‌‌های شرطی در زبان فارسی»، زبان­شناسی، ش 2، 43ـ 56.

وزین­پور، نادر (1375)، دستور زبان فارسی آموزشی، چاپ سوم، تهران، معین.