سبک‌شناسی غزلیّات حافظ بر اساس فعل، رویکرد نقش‌گرا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانش آموخته دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تهران

چکیده

در دستور نقش­گرا، زبان دارای نقش و کارکردهای مختلف در جامعه و پدیده­های اجتماعی است؛ از این­رو، می­توان با این رویکرد پدیده­های زبانی را بررسی کرد. مطابق با نظریۀ نقش­گرا الگــوهای تجربه در قالب فرآیندها و از طریق فرانقش اندیشگانی تجلّی می­یابند. بر این اساس، می­توان با بررسی انواع فرآیندهای موجود در افعال و تعیین میزان فراوانی آن، از نوع رفتار زبانی شاعر یا نویسنده در بازنمایی جهان واقع آگاه شد؛ برای مثال، حافظ در غزل­های عاشقانه و قلندرانة خویش، از فرآیندهای مادی که بر بیان دنیای بیرون دلالت دارد، بیشتر از سایر فرآیندها بهره برده است و یا فرآیندهای کلامی در غزل­هایی با فضای مناظره­گونه و روایی، در کنار سایر عناصر روایت به­ کار رفته­اند.در این مقاله افعال صد غزل حافظ در چارچوب دستور نقش­گرای هلیدی بررسی شده است. آگاهی از بسامد انواع فرآیندهای فعلی و چگونگی کاربرد آن در غزل­ها به عنوان شاخص سبکی لحاظ شده است.

کلیدواژه‌ها


حافظ، شمس­الدین محمّد (1390)، حافظ، به سعی سایه، چاپ پانزدهم، تهران، کارنامه.
مهاجر، مهران و محمّد نبوی (1393)، به سوی زبان­شناسی شعر، تهران، آگه.
Halliday, M. A. K; (1985), An Introduction to Functional Grammar, Arnold, London.
Halliday, M. A. K & Hassan; (1989), Language, Context and Text: Aspects of Language in a Social Semiotic Perspective, Oxford University Press, Oxford.
______________ & Jonathan J. Webster; (2002), ‘‘Linguistics function and literary style: An inquiry into the language of William Golding’s The Inheritors” in Linguistic Studies of Text and Discourse, Continuum, London- New York.
____________ & Matthiessen Christian; (2004), An Introduction to Functional Grammar, Hodder Arnold: Britain.
Leech, Geoffrey N; (1988), ‘‘Stylistics and functionalism”, in C. MacCabe, N. Fabb, D. Attridge, The Linguistics of Writing: Arguments Between Language and Literature, Routledge.
Simpson, Paul; (2004), Stylistic: A Resource Book for Students, Routledge, London & New York.