تحلیل داستان کوتاه «درخت» اثر گلی ترقّی از دیدگاه روایت‌‌شناسی بلاغی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشگاه شهید بهشتی

چکیده

در این مقاله، ابتدا مختصری دربارۀ پیشینۀ روایت‌‌شناسی بلاغی مطرح و اصطلاحات مهمّ نویسندۀ ضمنی، انواع مخاطبان، راوی نامعتبر، تنش، ناپایداری و ... از دیدگاه سه نسل از نظریه‌‌پردازان بلاغی تعریف شده است. سپس داستان کوتاه «درخت» اثر گلی ترقّی از مجموعۀ من هم چه‌‌گوارا هستم بازخوانی و تفسیر شده است. موضوع اصلی داستان، چرخۀ سوءاستفاده است که هر یک از شخصیّت‌ها به نوعی در آن دخیل هستند. هر یک از گروه‌های مختلف مخاطبان، دیدگاه‌های ویژه‌‌ای دربارۀ این شخصیّت‌ها دارند و با برخی از آنها همدلی می‌‌کنند. هدف اصلی، بررسی تفاوت‌های خوانش و چگونگی گسترش پی‌رنگ از دیدگاه مخاطبان مختلف است. مضمون «درخت: جاودانگی و پوسیدگی»، بنیاد داستان را شکل می‌‌دهد و با قرار گرفتن شخصیّت‌ها در جای‌گشت‌های متنوع، خوانش‌های متفاوتی ممکن می‌‌شود.
 
 

کلیدواژه‌ها


بارت، رولان (1392)، درآمدی بر تحلیل ساختاری روایت‌ها، ترجمۀ محمّد راغب، تهران، رخ‌داد نو.

بوت، وین سی. (1389)، «از رستاخیز نویسندۀ ضمنی چه حاصل؟»، نقب‌هایی به جهان داستان، ترجمۀ حسین صافی، تهران، رخ‌‌داد نو.

ترقّی، گلی (1387)، «درخت»، من هم چه‌‌گوارا هستم، تهران، نیلوفر.

تینیانوف، یوری (1385)، «دربارۀ تحوّل ادبی»، نظریّۀ ادبیّات، گردآوری و ترجمۀ فرانسه تزوتان تودوروف، ترجمۀ عاطفه طاهایی، تهران، اختران.

راغب، محمّد (1388)، تاریخ بیهقی بر بنیاد دانش روایت‌‌شناسی، پایان‌‌نامۀ دکتری تخصّصی زبان و ادبیّات فارسی، دانشگاه تهران.

ریمون‌کنان، شلومیت (1387)، روایت داستانی: بوطیقای معاصر، ترجمۀ ابوالفضل حرّی، تهران، نیلوفر.

فیلان، جیمز (1392)، «بلاغت/ اخلاق»، کتاب ماه ادبیّات، شمارۀ 73، اردیبهشت، ترجمۀ محمّد راغب، تهران.

نونینگ، آنسگر اف. (1389)، «بازنگری در مفهوم روایت نامعتبر: تلفیق رویکردی شناختی با رویکردی سخن‌‌شناختی»، نقب‌هایی به جهان داستان، ترجمۀ حسین صافی، تهران، رخ‌‌داد نو.

ولک، رنه (1385)، تاریخ نقد جدید، ترجمۀ سعید ارباب شیرانی، تهران، نیلوفر.

ویمست، ویلیام کی. و مونرو سی. بیردزلی (1392)، «مغالطۀ نیّت‌‌گرانه»، کتاب ماه ادبیّات، شمارۀ 74، خرداد، ترجمۀ پژمان واسعی، تهران.

Booths, Wayne C. (1983), the Rhetoric of Fiction, Chicago & London, The University of Chicago press.

Chatman, Seymour (1964), Story and Discourse, Ithaca & London, Cornell University Press.

Chatman, Seymour (1990), Coming to Terms: The Rhetoric of Narrative in Fiction and Film, Ithaca & London, Cornell University Press.

Diengott, Nilli (2005), “Narratee”, Routledge Encyclopedia of Narrative Theory, eds. David Herman, Manfred Jahn & Marie-Laure Ryan, London & New York, Routledge.

Fludernik, Munika (2005), “Histories of Narrative Theory (II): From Structuralism to the Present”, A Companion to Narrative Theory, eds. James Phelan & Peter J. Rabinowitz, Oxford & etc, Blackwell.

Herman, Luc & Bart Vervaeck (2005), “Postclassical Narratology”, Routledge Encyclopedia of Narrative Theory, eds. David Herman, Manfred Jahn & Marie-Laure Ryan, London & New York, Routledge.

Nünning, Ansgar (2003), “Narratology or Narratologies”, What Is Narratology? Questions and Answers Regarding the Status of a Theory, eds. Tom Kindt & Hans-Harald Muller, Berlin & New York, Walter de Gruyter.

Nünning, Ansgar (2005), “Implied Author”, Routledge Encyclopedia of Narrative Theory, eds. David Herman, Manfred Jahn & Marie-Laure Ryan, London & New York, Routledge.

Phelan, James (1989), Reading People, Reading Plots, Chicago & London, The University of Chicago Press.

Phelan, James (1996), Narrative as Rhetoric, Columbus, Ohio State University Press.

Phelan, James (2005a), Living to Tell about It: A Rhetoric and Ethics of Character Narration, Ithaca, Cornell University Press.

Phelan, James (2005b), “Rhetorical Approach to Narrative Theory”, Routledge Encyclopedia of Narrative Theory, eds. David Herman, Manfred Jahn & Marie-Laure Ryan, London & New York, Routledge.

Phelan James & Peter J. Rabinowitz (2005), “Introduction: Tradition and Innovation in Contemporary Narrative Theory”, A Companion to Narrative Theory, eds. James Phelan & Peter J. Rabinowitz, Oxford & etc, Blackwell.

Prince, Gerald (1982), Narratology The Form and Functioning of Narrative, Berlin, New York, Amsterdam, Mouton Publisher.

Rabinowitz, Peter J. (1977), “Truth in Fiction: A Reexamination of Audiences”, Critical Inquiry, autumn.

Rabinowitz, Peter J. (1998), Before Reading, Columbus, Ohio State University Press.

Richter, David H. (2005), “Chicago School, The”, Routledge Encyclopedia of Narrative Theory, eds. David Herman, Manfred Jahn & Marie-Laure Ryan, London & New York, Routledge.