تحلیل برخی از استعاره‌‌های مفهومی فارسی با استفاده از الگوی شبکه‌‌ای و ادغام

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

دانشگاه تهران

چکیده

ژیل فوکونیه و مارک ترنر، موضوعِ استعارة مفهومی را موردی خاصّ از یک عرصة عامّ‌‌تر و وسیع‌‌تر دانسته‌‌اند؛ این عرصة وسیع‌‌تر، تحلیل سازِ کارِ دستگاه ذهن به وقتِ مواجهه با دامنه‌‌های مفهومی است. ایشان برای توصیف این فرایند، از اصطلاح «فضای ذهنی» یا «مفهومی» استفاده می‌‌کنند. آنان معتقدند که برای درک بسیاری از پیچیدگی‌‌های اندیشة آدمی، الگوی یک یا دو دامنه‌‌ای کفایت نمی‌‌کند، بلکه باید در تشریح اندیشة تصویری انسان، یک الگوی شبکه‌‌ای (یا چندین فضایی) فراهم آورد. یک الگوی شبکه‌‌ای، از فضاهای ورودی و فضای ادغام‌‌شده و فضای فراگیر تشکیل می‌‌شود. در این مقاله، هدف آن است که نشان دهیم چگونه این الگو می‌‌تواند تحلیلِ استعارة مفهومی را دقّت بخشد و خواننده را در تحلیلِ عناصرِ خیالِ شعری یاری رساند. همچنین بررسی خواهیم کرد که الگویِ شبکه‌‌ای برایِ تحلیلِ استعاره‌‌هایِ مفهومیِ فارسی، خاصّه در شعر، تا چه انداره کارآمد است.
 

کلیدواژه‌ها


سعدی شیرازی، شیخ مصلح بن عبدالله (1363)، بوستان (سعدی‌‌نامه)، به تصحیح دکتر غلام‌حسین یوسفی، تهران، خوارزمی.

فرّخی سیستانی، علی بن جولوغ (1371)، دیوان، به کوشش محمّد دبیرسیاقی، ویرایش 4، تهران، زوّار.

فردوسی توسی، ابوالقاسم (1373)، شاهنامه، متن انتقادی از روی چاپ مسکو، به کوشش دکتر سعید حمیدیان، تهران، قطره.

نظامی گنجوی، حکیم الیاس بن یوسف (1376 الف)، مخزن‌الاسرار، تصحیح و حواشی حسن وحید دستگردی، به کوشش دکتر سعید حمیدیان، تهران، قطره.

نظامی گنجوی، حکیم الیاس بن یوسف (1376 ب)، خسرو و شیرین، تصحیح و حواشی حسن وحید دستگردی، به کوشش دکتر سعید حمیدیان، تهران، قطره.

نظامی گنجوی، حکیم الیاس بن یوسف (1376 ج)، لیلی و مجنون، تصحیح و حواشی حسن وحید دستگردی، به کوشش دکتر سعید حمیدیان، تهران، قطره.

نظامی گنجوی، حکیم الیاس بن یوسف (1376 د)، اقبال‌‌نامه، تصحیح و حواشی حسن وحید دستگردی، به کوشش دکتر سعید حمیدیان، تهران، قطره.

نظامی گنجوی، حکیم الیاس بن یوسف (1378)، شرف‌‌نامه، تصحیح و حواشی حسن وحید دستگردی، به کوشش دکتر سعید حمیدیان، تهران، قطره.

Fauconnier, Gilles, and Mark Turner (1994), “Conceptual projection and middle spaces”. In Technical report 9401. University of California, San Diego.

Kövecses, Zoltán (2005), Metaphor in Culture: Universality and Variation. Cambridge: Cambridge University Press.

Lakoff, George and Mark Johnson (1980), Metaphors We Live By. Chicago: University of Chicago Press.

Lakoff, George, and Zoltán Kövecses (1987), “The cognitive model of anger inherent in American English”. In Dorothy Holland and Naomi Quinn, eds., Cultural Models in Language and Thought, 195–221. Cambridge:  Cambridge University Press.

Turner, Mark (1996), The Literary Mind. New York: Oxford University Press.