نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسنده

• احمد سنچولی

دانشگاه زابل

چکیده

در تجزیه و تحلیل گفتمانی و متنی رباعیات عطار، به‌منظور دستیابی به ساخت کلان رباعیاتش (چارچوب فکری و محتوایی آن)، نخست رباعیات وی به دو دستة کلی رباعیات «متمکن» و «مغلوب» تقسیم گردیده و سپس سازه‌ها و زیرسازه‌های هر دسته تعیین شده است. از لحاظ سازه‌های به‌کار رفته، تمام رباعیات به سه دسته تک‌سازه‌ای، دوسازه‌ای و سه‌سازه‌ای تقسیم می‌شوند. در هر دو دسته، سازه‌های توصیف، توصیه، تعلیل و نیز زیرسازه‌های تمنّا و آرزو، تأسّف و دریغ و تعجّب به چشم می‌خورد. مهم‌ترین سازه در هر دو دسته توصیف است که باتوجه به موضوع هر باب تنوع و گوناگونی خاص خودش را دارد. سازۀ توصیف شامل: توصیف احوال خود، خدا، انسان و جهان است. آن‌چه موجب تمایز این رباعیات از یکدیگر می‌شود، توصیف احوال خود شاعر است که در رباعیات مغلوب معمولاً مبتنی بر کشف و شهود؛ و در رباعیات متمکن مبتنی بر شریعت و سنّت‌های رایج ادبی و عرفانی است. وضوح و روشنی معنا مهم‌ترین مختصة رباعیات متمکن است و چندمعنایی، ابهام، تناقض و گرایش به قطب استعاری زبان مهم‌ترین مختصۀ رباعیات مغلوب عطار به‌شمار می‌آید. با این‌که رباعیات تقریباً حکم غزل‌های شاعر را دارد، اما چندان نشانی از داستان شیخ صنعان و حلاج که در دیگر آثار خویش مخصوصاً در غزلیاتش به آن‌ها پرداخته، دیده نمی‌شود و فقط در چند رباعی با موضوع قلندریات اشارات دوری به داستان شیخ صنعان می‌توان دید. این رباعیات به دلیل این‌که جهت-گیری کلام غالباً به سوی گوینده است، از نوع عاطفی و غنایی به‌شمار می‌آید.

کلیدواژه‌ها

• تجزیه و تحلیل گفتمانی و متنی
• عطار نیشابوری
• مختارنامه
• کلام متمکن
• کلام مغلوب

موضوعات

• زبان و ادبیات فارسی

عنوان مقاله [English]

Discourse and textual analysis of Attar Nishabouri's quatrains

نویسنده [English]

• ahmad sanchooli

univesity of zabol

چکیده [English]

In the discourse and textual analysis of Attar's quatrains, in order to achieve the macro structure of his quatrains (its intellectual and content framework), first his quatrains were divided into two general categories of "powerful" and "defeated" quatrains, and then structures and sub-structures. The values of each category have been determined. In terms of the structures used, all quatrains are divided into three categories: single structure, two structure and three structure. In both categories, the structures of description, recommendation, explanation, as well as the substructures of wish and desire, regret, delay, and surprise are visible. The most important structure in both categories is description, which has its own diversity according to the subject of each chapter. The structure of description includes: description of the state of oneself, God, man and the world. What differentiates these quatrains from each other is the description of the poet's own situation, which in defeated quatrains is usually based on discovery and intuition; And in the empowered quatrains, it is based on Sharia and common literary and mystical traditions. The clarity and clarity of the meaning is the most important feature of the empowered quatrains, and the polysemy, ambiguity, contradiction and tendency towards the metaphorical pole of the language is considered the most important feature of the defeated quatrains of Attar. Although the quatrains are almost like the poet's ghazals, there is not much evidence of the story of Sheikh Sanan and Hallaj, which he dealt with in his other works, especially in his ghazals, and only in a few quatrains there are references to the subject of Qalandriyat. You can see the distance to the story of Sheikh Sanan. These quatrains are considered emotional and lyrical due to the fact that the direction of the speech is often towards the speaker.

کلیدواژه‌ها [English]

• discourse and textual analysis
• Attar Nishabouri
• Mokhtarnameh
• Empowered word
• Defeated word