نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری

2 عضو هیئت علمی دانشگاه بوعلی سینا همدان

10.22059/jpl.2026.405723.2348

چکیده

شهرنشینی و تمدّن همواره با دگرگونی‌های همه‌جانبۀ خود، نوع بشر را در برابر چالش‌هایی نوین قرار داده است. چالش‌هایی که از یک‌سو فردیّت و آزادی انسان را برجسته‌تر ساخته و از دیگرسو به اضطراب و بی‌هویّتی او دامن زده است. اریک فروم، از جمله روانکاوان انسان‌گرایی است که از شیوه‌های رویارویی انسان با آزادی و اضطراب تنهایی و از نیازهای اساسی او برای این رویارویی سخن گفته است. پژوهش حاضر بر مبنای مطالعات کتابخانه‌ای و با روش توصیفی-تحلیلی به بازخوانی رمان خانۀ ادریسی‌ها، اثر غزاله علیزاده می‌پردازد و می‌کوشد با تکیه بر نظریۀ گریز از آزادی فروم نشان بدهد که شخصیّت‌های این رمان، در برابر آزادی چه واکنشی نشان می‌دهند و احساس تنهایی خود را چگونه مهار می‌کنند. نتایج این بررسی حاکی از آن است که اغلب شخصیّت‌ها هراس خود را از این مواجهه با پناه بردن به گذشته و امنیّت جمعی فرو می‌نشانند. عدّه‌ای با تسلیم شدن و برخی با تسلّط، از آزادی خود می‌گریزند. هم‌چنین تفاوتی آشکار میان انسان روستایی و شهرنشین قابل مشاهده است. روحیۀ انقلابی و پرشور آتش‌کارها به عنوان نمایندگان زیست روستایی، معلول توجّهی است که به نیازهای اساسی خود، نشان می‌دهند؛ درحالی که ساکنان شهرها با عدم توجّه به این نیازها، منفعل و منزوی به تصویر کشیده شده‌اند. افزون بر این، مؤلفه‌های آشکاری از رمانتیسم در این اثر قابل بررسی است که میل نویسنده به بازگشت و طبیعت سادۀ روستایی را نشان می‌دهد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

An Analytical Re-reading of Ghazale Alizade's the House of Edrisis Based on Erich Fromm's Theory of Escape from Freedom and the Romanticism

نویسندگان [English]

  • tahere farzane 1
  • Ali Mohammadi 2

1 PhD student

2 Faculty member, Department of Persian Language and Literature, Bu-Ali Sina University, Hamadan

چکیده [English]

Urbanization and civilization, with their multifaceted transformations, have continuously posed new challenges to humanity—challenges that simultaneously highlight individuality and freedom while intensifying anxiety and a sense of identity loss. Erich Fromm, a prominent humanistic psychoanalyst, explores how individuals confront freedom, cope with the anxiety of isolation, and fulfill essential needs that underlie these responses. This study employs a descriptive-analytical approach based on library research to reexamine The House of the Edrisis, a novel by Ghazaleh Alizadeh. Drawing on Fromm’s theory of Escape from Freedom, it investigates how the novel’s characters react to freedom and manage their experiences of loneliness. Findings suggest that most characters mitigate their fear of freedom by seeking refuge in the past and collective security. Some evade freedom through submission, while others do so through exerting control. A marked contrast emerges between rural and urban characters: the passionate, revolutionary spirit of the foundry workers, representing rural life, reflects attentiveness to their fundamental needs, whereas city dwellers, neglecting such needs, are depicted as passive and isolated. Additionally, elements of Romanticism are evident, revealing the author’s inclination toward a return to the simplicity and naturalness of rural life.

کلیدواژه‌ها [English]

  • The House of the Edrisis
  • Ghazaleh Alizadeh
  • Romanticism
  • Escape from Freedom
  • Desire for Return
منابع
آبادی، فرزاد (1398). شعر شهری، تهران، نشر روزنه.
ابهری، مهناز و همکاران (1402). «بازتاب سنّت و تجدد در رمان خانة ادریسی‌ها». تفسیر و تحلیل متون زبان و ادبیات فارسی (دهخدا). دوره 15، شماره 55، صص 480-503.
احمدی ملایری، یدالله و سمیه آقاجانی (1392)، «تنهایی روشنفکر در رمان‌های غاده‌السمان و غزاله علیزاده». ادب عربی، شماره 1، سال 5، صص 1-18.
ابن‌خلدون، عبدالرحمن (1382). مقدمۀ ابن‌خلدون، محمد پروین گنابادی، چاپ دهم، تهران، علمی و فرهنگی.
براهنی، رضا (1393). قصّه‌نویسی، تهران، مؤسسۀ انتشارات نگاه.
برلین، آیزایا (1387). ریشه‌های رومانتیسم، ترجمۀ عبدالله کوثری، تهران، ماهی.
برمن، مارشال (1400). تجربۀ مدرنیته: هرآنچه سخت و استوار است دود می‌شود و به هوا می‌رود، مراد فرهادپور، تهران، طرح نقد.
پاینده، حسین (1390). «ریشه‌های تاریخی و اجتماعی رمانتیسم»، رمانتیسم (مجموعه مقالات)، چاپ سوم، تهران، سازمان چاپ و انتشارات.
تودوروف، تزوتان (1391). ادبیات در مخاطره، محمدمهدی شجاعی، تهران، نشر ماهی.
چاو، حسن و همکاران (1395). «تحلیل مقایسه‌ای دو رمان سمفونی مردگان و خانة ادریسی‌ها با تاکید بر مضامین اجتماعی». ادبیات پارسی معاصر، سال ششم، شماره اول، صص 135-156.
حبیبی، سیدمحسن (1397). از شار تا شهر، چاپ هفدهم، تهران، انتشارات دانشگاه تهران.
خالصی مقدم، نرگس (1392). شهر و تجربۀ مدرنیتۀ فارسی، تهران، تیسا.
خواجات، بهزاد (1391). رمانتی‌سیسم ایرانی، تهران، بامداد نو.
دهباشی، علی و مهدی کریمی (1400). شناخت‌نامۀ غزاله علیزاده، تهران، نشر رازگو.
روسو، ژان ژاک (1403). قرارداد اجتماعی، غلامحسین زیرک‌زاده، تهران، فرمهر.
ـــــــــــ (1386). گفتار در باب نابرابری، حسین راغفر و حمید جاودانی، تهران، موسسة عالی آموزش و پژوهش مدیریت و برنامه‌ریزی.
زیمل، گئورگ (1372). «کلانشهر و حیات ذهنی»، یوسف اباذری، نامة علوم اجتماعی، جلد دوم شماره سوم، صص 53-66.
سیدحسینی، رضا (1387). مکتب‌های ادبی، جلد اول، چاپ پانزدهم، تهران، مؤسسۀ انتشارات نگاه.
شولتز، دوان پی و سیدنی الن شولتز (1389). نظریه‌های شخصیّت، یحیی سیدمحمدی، چاپ هفدهم، تهران، ویرایش.
عابد، ندا (1397). «خانه شخصیّت پنهان در آثار داستانی»، نشریۀ آزما، شمارۀ 131، صص 28-31.
علیزاده، غزاله (1396). خانۀ ادریسی‌ها، چاپ هشتم، تهران، انتشارات توس.
فارابی، ابونصر محمدبن محمد (1382). فصول منتزعه، حسن ملکشاهی، تهران، سروش.
فرضی، حمیدرضا و فرزانه خسروحسینی (1390). «تحلیل روانشناختی شخصیّت‌های برجستۀ رمان خانة ادریسی‌ها»، بهارستان سخن، شماره 18، صص 255-286.
فروم، اریک (1379). گریز از آزادی، عزت‌اله فولادوند، چاپ نهم، تهران، مروارید.
ـــــــــــ (1363). گریز از آزادی، داود حسینی، تهران، گلشائی.
ـــــــــــ (1368). جامعۀ سالم، اکبر تبریزی، چاپ سوم، تهران، بهجت.
فکوهی، ناصر (1383). انسان‌شناسی شهری، چاپ دوم، تهران، نشر نی.
فیست، جس و گریگوری جی فیست (1393)، نظریه‌های شخصیّت، یحیی سیّدمحمدی، چاپ دهم، تهران، نشر روان.
مختاری، محمد (1376). «موقعیّت اضطراب»، فرهنگ توسعه، شمارۀ 28، صص 12-16.
 
References
Abadi, Farzad (1398),Urban Poetry, Tehran, Rowzane. [in Persian]
Abed, Neda (1397), "House as a Hidden Character in Fiction", Azma Journal, No 131, p28-31. [in Persian]
Abhari, Mahnaz et al. (1402), "The Reflection of Modernity and Tradition in the Novel the House of the Idrisis", Interpretation and Analysis of Persian Language and Literature Texts (DehKhoda), Volume 2, No 55, p480-503. [in Persian]
Ahmadi Malayeri, Yadollah & Somayye Aghajani (1392), "The Intellectual's Solitude in the Novels of Ghada al-Samman & Ghazale Alizade", Arabic Literature, No 1, p1-18. [in Persian]
AliZade, Ghazale (1396), House of Idrisis, Ch 8, Tehran, Tous Publishing. [in Persian]
Barahani, Reza (1393), Story Writing, Tehran, Negah Publishing House. [in Persian]
Berlin, Isaiah (1387), The Roots of Romanticism, Translated by Abdollah Kowsari, Tehran, Mahi Publishing. [in Persian]
Berman, Marshall (1400), All That Is Solid Melts into Air: The Experience of Modernity, Translated by Morad Farhad‌Pour, Tehran, Tarhe-Naqd. [in Persian]
Chav, Hassan et al. (1395), "Comparative Study of Symphony of the Dead and The House of Idrisi: Focus on Social Themes", Contemporary Persian Literature, No 1, p135-156. [in Persian]
Dehbashi, Ali & Mehdi Karimi (1400), Biographical Dictionary of Ghazale Alizade, Tehran, Razgou. [in Persian]
Farabi, Abu-Nasr Mohammad ebn-e Mohammad (1382), Fosul-e Montazea, Translated by Hassan MalekShahi, Tehran, Soroush. [in Persian]
Farzi, Hamidreza & Farzane KhosrowHosseini (1390), "Psychological Study of the Key Characters in the House of Idrisis", Baharestan-e Sokhan, No 18, p255-286. [in Persian]
Feist, Jesse & Gregory J. Feist (1393), Theories of Personality, Translated by Yahya SeyedMohammsdi, Ch 10, Tehran, Ravaan Publishing.
Fokouhi, Naser (1383), Urban Anthropology, Ch 2, Tehran, Ney Publishing. [in Persian]
Fromm, Erich (1363), Escape from Freedom, Translated by Davoud Hosseini, Tehran, Golshaei. [in Persian]
Fromm, Erich (1368), The Sane Society, Translated by Akbar Tabrizi, Ch 3, Tehran, Behjat. [in Persian]
Fromm, Erich (1379), Escape from Freedom, Translated by Ezzatollah FouladVand, Ch 9, Tehran, Morvarid. [in Persian]
 
Habibi, Seyed Mohsen (1397), From Shaar to Shahr, Ch 17, Tehran, Tehran University Publishing. [in Persian]
Ibn-Khaldoun, Abdol-rahman (1382), Moqaddame, translated by Mohammad Parvin Gonabadi, Ch 10, Tehran, scientific and cultural. [in Persian]
Khajat, Behzad (1391), Iranian Romanticism, Tehran, Bamdade-Now. [in Persian]
Khalesi Moqaddam, Narges (1392), City & the Experience of Persian Modernity, Tehran, Tisa Publishing. [in Persian]
Mokhtari, Mohammad (1376), State of Anxiety, Culture of Development, No 28, p12-16. [in Persian]
Payande, Hossein (1390), "The Historical and Social Roots of Romanticism", Romanticism (Collection of Articles), Ch 3, Tehran, Printing & Publishing Organization. [in Persian]
Rousseau, Jean-Jacques (1403), The Social Contract, Translated by GholamHossein ZirakZade, Tehran, Farmehr. [in Persian]
Rousseau, Jean-Jacques (1386), Discourse on Inequality, Translated by Hossein Raghfar & Hamid Javdani, Tehran, Institute for Higher Education and Research in Management and Planning. [in Persian]
Schultz, Duane P & Sydney Ellen Schultz, Theories of Personality, Translated by Yahya SeyedMohammadi, Ch 17, Tehran, Virayesh. [in Persian]
SeyedHosseini, Reza (1387), Literary Schools, Vol. 1, Ch 15, Tehran, Negah Publishing House. [in Persian]
Simmel, Georg (1372), "The Metropolis and Mental Life", Translated by Yousef Abazari, Social Sciences Letter, Vol. 2, No 3, p53-66. [in Persian]
Todorov. Tzvetan (1391), Literature in Peril, Translated by Mohammad Mehdi Shojaei, Tehran, Mahi Publishing. [in Persian]