نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان

• نسترن کاتبی
• محمود فضیلت
• عبدالرضا سیف

دانشگاه تهران

چکیده

در دیوان حافظ،غربت به‌عنوان یکی از بنیادی‌ترین تجربه‌های انسانی، حضوری پررنگ، چندلایه و پیچیده دارد.

چنین به نظر می رسد، مفهوم غربت در دیوان حافظ، فراتر از یک بن مایه ادبی یا عاطفی صرف، هسته مرکزی تکوین شخصیت رندانه را شکل میدهد. بااین‌حال، این مفهوم در پژوهش‌های پیشین اغلب به‌صورت پراکنده، تقلیل‌یافته یا ذیل مفاهیم دیگری چون عشق، رنج یا عرفان بررسی‌شده و کمتر به‌عنوان مقوله‌ای مستقل و نظام‌مند مورد واکاوی قرار گرفته است. مسئله اصلی این پژوهش، گذار از رویکردهای کلیشه ای است که غربت را صرفا در ذیل مفاهیمی چون هجران یا نوستالژی عرفانی تقلیل داده اند. این مقاله با اتخاذ رویکردی پدیدارشناختی، درصدد است تا تطور ساختاری غربت را در سه ساحت متمایز (عاطفی، اجتماعی و وجودی) طبقه بندی نماید. فرضیه بنیادین تحقیق بر این اصل استوار است که غربت در اندیشه حافظ، نه یک انزوای بیمارگونه، بلکه به عنوان محرکی دیالکتیکی در مسیر تفرد است. یافته های پژوهش که با روش توصیفی-تحلیلی و بر مبنای ژرف ساخت نظام استعاری حافظ استخراج شده، نشان میدهد که حافظ با بازتعریف غربت به مثابه آگاهی برتر، از انفراد ناشی از رنج، به سمت فردیت وحدت یافته حرکت میکند. دستاورد این مطالعه، ارائه مدلی نوین از طبقه بندی کارکردهای وجودی غربت است که نشان میدهد این مفهوم، ستون اصلی منظومه فکری حافظ در رویارویی با بحران های هستی شناختی محسوب میشود.

کلیدواژه‌ها

• واژگان کلیدی : غربت
• تنهایی
• دیوان حافظ
• فردیت وحدت یافته
• انفراد
• تفرد

موضوعات

• زبان و ادبیات فارسی

عنوان مقاله [English]

A Phenomenological Investigation of the Pattern of Individuation in Hafez’s Divan: From Estranged Solitude to Integrated Individuality

نویسندگان [English]

• Nastaran Katebi
• mahmoud fazilat
• abdolreza seif

University of Tehran

چکیده [English]

In the Divan of Hafez, solitude, as one of the most fundamental human experiences, has a prominent, multilayered, and complex presence. Nevertheless, in previous studies this concept has often been examined in a fragment search findings indicate that solitude in Hafez’s poetry is not a one-dimensional phenomenon. Also, the analysis showed that although solitude in Hafez's poetry appears at the surface level, it is predominantly formed at the level of deep semantic structure. On this basis ,the results also show that solitude in the Divan of Hafez constitutes an inseparable part of human experience and the path of consciousness, which can be understood and expanded through an analytical and differentiated approach. Moreover, solitude—especially in philosophical and mystical domains—often performs a positive, consciousness-raising, and constructive function. Therefore, solitude is not the end of communication, but rather the beginning of reconstructing the relationship between the human being and the self, the world, and truth. The path from isolation to individuation and ultimately to unified individuality further indicates that solitude in Hafez’s poetry is part of the process of existential maturity and human self-awareness.



The methodological approach of the present research is descriptive-analytical and interpretive, and its theoretical foundation is based on qualitative content analysis.

کلیدواژه‌ها [English]

• Keywords: solitude
• loneliness
• Divan of Hafez
• unified individuality
• isolation
• individuation