نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان

• مینو مجدزنگنه ¹
• علی محمد Ali mohammad ²
• محمود فضیلت‌ ²

¹ دانشجوی دکتر گروه زبان‌شناسی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، تهران ایران.

² هیت علمی گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تهران

چکیده

پژوهش حاضر به کاوش در شعرشناسی بلاغت در مثنوی می‌پردازد و به تحلیل ابعاد هنری، روان‌شناختی، ساختاری و تعلیمی- عرفانی گفتار مولوی اختصاص دارد. هدف این مقاله، تبیین ویژگی‌های سبک‌شناختی متمایز ناشی از امتزاج فرم و محتوا در کلام عرفانی اوست. مثنوی به‌عنوان یکی از برجسته‌ترین شاهکارهای ادبیات عرفانی جهان شناخته می‌شود.روش تحقیق بر یک چارچوب توصیفی-تحلیلی استوار است و ساختار بلاغی مثنوی را در سه سطح زبان، ادبیات و کاربردشناسی (پراگماتیسم) بررسی می‌کند.یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که مولانا با بهره‌گیری از بلاغت سطح بالا، گفتار عرفانی را از انحصار مفهوم‌سازی‌های انتزاعی صرف فراتر می‌برد و در عوض، از تمثیل‌ها و تصاویر عینی، تأثیرگذار و سهل‌الوصول برای بیان مفاهیم بهره می‌گیرد. افزون بر این، کارکردهای هنری بلاغت در مثنوی، که شامل خلق ابهام هنری، ارتقای موسیقی کلام، جذب مخاطب و برانگیختن عواطف است، به ادراک عمیق و ایجاد پیوند عاطفی (ارادت) از طریق گفتار منجر می‌شود.در بعد تعلیمی-عرفانی، گفتار بلاغی مثنوی صرفاً به مثابه یک تکنیک هنری عمل نمی‌کند؛ بلکه ابزاری برای «کشف و افشای حقیقت» و وسیله‌ای برای هدایت و تزکیه‌ی روح است. از طریق ادغام عناصر بلاغی با آموزه‌های عرفانی اسلامی، مولانا زمینه را برای خلق گفتاری چندلایه و ارائه یک راهبرد عرفانی جامع در مسیر درک معنوی فراهم می‌آورد.





بوطیقا، بلاغت، مثنوی معنوی، مولانا، ساختار هنری، تعلیم عرفانی، صور خیال.

کلیدواژه‌ها

• بوطیقا
• بلاغت
• مثنوی معنوی
• مولانا
• ساختار هنری
• تعلیم عرفانی
• صور خیال

موضوعات

• زبان و ادبیات فارسی

عنوان مقاله [English]

The Poetics of Rhetoric in Masnavi Ma'navi: Analysis of Structure,Artistic Functions, and Didactic-Mystical Dimensions in Rumi’s Expression

نویسندگان [English]

• Minoo Majd Zanganeh ¹
• موذنی moazzeni ²
• Mahmoud Fazilat ²

¹ PhD student, Department of Linguistics, Faculty of Literature and Humanities, University of Tehran, Tehran, Iran.

² Academic staff of the Department of Persian Language and Literature, University of Tehran

چکیده [English]

This research explores the poetics of rhetoric in Masnavi Ma'navi, analyzing the artistic, psychological, structural, and didactic-mystical dimensions of Rumi's discourse. The aim of the article is to explain the distinctive stylistic features arising from the fusion of form and content in his mystical speech. Masnavi is recognized as one of the most prominent masterpieces of world mystical literature. The research method is based on a descriptive-analytical framework, examining the rhetorical structure of Masnavi at three levels: language, literature, and pragmatics. The findings show that Rumi, by employing high-level rhetoric, transcends mystical discourse beyond mere abstract conceptualizations, instead using tangible, impactful, and accessible allegories and images to express concepts. Moreover, the artistic functions of rhetoric in Masnavi, including the creation of artistic ambiguity, enhancement of verbal music, audience engagement, and emotional arousal, lead to deep perception and the formation of an emotional bond (devotion) through speech. In the didactic-mystical dimension, the rhetorical discourse of Masnavi does not merely act as an artistic technique; rather, it serves as a tool for "discovering and revealing truth" and a means for guidance and spiritual purification. By integrating rhetorical elements with Islamic mystical teachings, Rumi provides the ground for creating multi-layered discourse and presenting a comprehensive mystical strategy on the path to spiritual understanding.



Poetics, Rhetoric, Masnavi Ma'navi, Rumi, Artistic Structure, Mystical Education, Imagery.

کلیدواژه‌ها [English]

• Poetics, Rhetoric, Masnavi Ma'
• navi, Rumi, Artistic Structure, Mystical Education, Imagery