نوع مقاله : علمی- پژوهشی
نویسنده
دانشگاه شیراز
چکیده
پژوهش حاضر به واکاوی شطحات روزبهان بقلی شیرازی در پرتو نظریههای مدرن تفسیر و رمزگشایی میپردازد. مسألۀ اصلی آن است که چگونه میتوان لایههای معنایی و تجارب حدّیِ عرفانی را، که در سنت صوفیانه با زبان متناقض و استعاری بیان شدهاند، در دستگاههای نظری معاصر بازخوانی کرد؟ بر این مبنا، سهضلع بنیادین عرفان اسلامی ـ حق، نفس و عالم هستی ـ بهمنزلۀ یک دستگاه مرابطهای مثلثی در نظر گرفته میشود که از دل آن، گونههای متفاوت از مناسبات و تجلیات پدید میآید. این گونهها بهمثابۀ گرهگاههای تفسیری، هر یک با ابزار یک نظریۀ مدرن رمزگشایی میشوند: هرمنوتیک ظن و معنای ریکور، لذت متن بارت، پدیدارشناسی امر قدسی الیاده، روانکاوی لکان، روانشناسی دین ویلیام جیمز و واسازی دریدا. روش کار بر آن است که شطح، صرفاً متن ادبی نیست، بلکه شهادتی از تجربهای حدّی تلقی شود؛ تجربهای که با خصایصی چون انفعال، پارادوکس و گسست از منطق عادی زبان همراه است. بنابراین، هرمنوتیک مدرن بهعنوان گامهای تفسیری، امکان میدهد تا از سطح نمادین به لایههای ژرف روانی، وجودی و گفتمانی عبور کنیم. حاصل این رهیافت، ترسیم الگویی میانرشتهای است که عرفان را با فلسفه، روانکاوی و مطالعات زبانشناختی معاصر در گفتوگویی زایا قرار میدهد که بهجای قرائت صرفاً تاریخی یا ادبی، شطحات را در چشمانداز یک نظام رمزگشایی تطبیقی بازسازی میکند که بهواسطۀ آن، امکان فهم تازهای از تجربۀ عرفانی بهمثابۀ ساختاری میانذهنی، چندلایه و همزمان قدسی و روانشناختی فراهم میشود.
کلیدواژهها
موضوعات
عنوان مقاله [English]
Mystical Shathiyat and Approaches to Interpretation
نویسنده [English]
- hossein taheri
Shiraz University
چکیده [English]
The present study investigates shathiyat (ecstatic utterances) in light of modern theories of interpretation and decoding. Its central concern is how the layered meanings and liminal mystical experiences, expressed in the Sufi tradition through paradoxical and metaphorical language, can be re-read and understood within contemporary theoretical frameworks. Accordingly, the three foundational poles of Islamic mysticism—Truth (Haqq), the Self (Nafs), and the World (Alam)—are conceptualized as a triangular relational system from which diverse forms of relations and manifestations emerge. These forms serve as interpretive nodes, each analyzed through the lens of a modern theoretical approach: Ricœur’s hermeneutics of suspicion and meaning, Barthes’ discourse analysis, Eliade’s phenomenology of the sacred, Lacanian psychoanalysis, and William James’ psychology of religion. Methodologically, the study treats shathiyat not merely as literary texts but as testimonies of extreme experiences characterized by passivity, paradox, and a rupture from ordinary linguistic logic. Modern hermeneutics, applied as interpretive steps, enables traversal from symbolic representation to deeper psychological, existential, and discursive layers. This approach results in an interdisciplinary model that situates Islamic mysticism in a productive dialogue with philosophy, psychoanalysis, and contemporary linguistic studies. The study’s innovation lies in reconstructing Ruzbihan Shirazi’s shathiyat within a comparative decoding framework rather than a purely historical or literary reading. This framework facilitates a renewed understanding of mystical experience as an intersubjective, multilayered construct that is simultaneously sacred and psychological, offering new insights into the cognitive, existential, and symbolic dimensions of Sufi ecstasy.
کلیدواژهها [English]
- Shath
- Theoretical Reading
- Interpretation
- Comparative Analysis
- Limit-Experiences
)