Examining an Account of a Qaṣīdah by Athir al-Din Akhsikati in the Corrected Texts and Unraveling the Meaning of its Difficult Verses

Document Type : Research Paper

Author

Assistant Professor of Persian Language and Literature, Shahid Beheshti University of Tehran

Abstract

Writing according to his extensive knowledge in poetry and insisting on the difficulty, complexity, and ambiguity, Athir al-Din culminated the meaning of verses. Athir al-Din, whose qaṣīdah (ode) verses have been introduced in some poetic memoirs as an instance of difficult verses of poetry, is considered one of the most prominent qaṣīdah (ode) poets of the sixth century. Owing to this poet’s position in the canon of Persian literature, contemporary scholars have paid special attention to textual criticism of his diwan; therefore, his poetry collection has textually been criticized triple in the present century. The first correction was made by Rokn al-Din Homayoun Farrokh between 1957 and 1958 in the form of 6537 verses; The second correction was made by Mahmoud Barati Khansari in 2019 in 12,000 verses. The third correction was the Ph.D. dissertation of Professor Abbas Mahyar, published in 2020 and a few years after his demise. Examination of the corrected texts and manuscripts of this poet's diwan shows that there are shortcomings in the writing of the manuscripts and the account of the criticisms so that it can be claimed there is a long way to go before reaching a revised text from the diwan. To prove this claim, in this research, by descriptive-analytical method, difficult verses of a poem by Athir al-Din will be examined based on the account of corrected texts, and their comparison with the writing of ancient manuscripts. Many of the versions cited in this study are the same as those that were available to the textual critics, but they did not use the necessary care in selecting or reading words, combinations, and interpretations. The research findings display that among the three corrections made, the correction of the late Mahyar is better than the other two since he has chosen an eclectic method of correction and the other two correctors have worked according to the base version. From a textual criticism perspective, according to the existing versions of Athir al-Din's Diwan, it seems that using the "base version" method in criticizing cannot have the necessary efficiency. Further, to criticize this poet's diwan textually, while grasping his mentality, language, and scope of knowledge, one should use other knowledge in the field of literature such as lexicography, stylistics, and criticism.

Keywords


ابن‌ یمین فریومدی، فخرالدّین، دیوان، چاپ حسینعلی باستانی‌راد، سنایی، تهران 1363.
اثیرالدّین اخسیکتی (۱)، دیوان، چاپ رکن‌الدّین همایون فرّخ، کتابفروشی رودکی، تهران 1337.
ـــــــــــــــ (۲) ، دیوان، چاپ محمود براتی خوانساری، سخن، تهران 1398.
ـــــــــــــــ (۳) ، دیوان، چاپ عبّاس ماهیار، جام گل، کرج 1399.
ـــــــــــــــ ، نسخۀ خطّی حکیم‌اوغلو علی پاشا، شمارۀ 669، ترکیه.
ـــــــــــــــ ، نسخۀ خطّی کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی، شمارۀ 7/4841، ایران.
ـــــــــــــــ ، نسخۀ خطّی کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی، شمارۀ ۱/1183، ایران.
ـــــــــــــــ ، نسخۀ خطّی آستان قدس رضوی، شمارۀ 4583، مشهد.
ـــــــــــــــ ، نسخۀ خطّی آستان قدس رضوی، شمارۀ 1/4955، مشهد.
ـــــــــــــــ ، نسخۀ خطّی دانشگاه تهران، شمارۀ 3/9824، تهران.
ـــــــــــــــ ، نسخۀ خطّی دانشگاه تهران، شمارۀ 800، تهران.
ـــــــــــــــ ، نسخۀ خطّی کتابخانۀ ملّی، شمارۀ 1/2401، تهران.
ـــــــــــــــ ، نسخۀ خطّی کتابخانۀ ملّی، شمارۀ 15029، تهران.
ـــــــــــــــ ، نسخۀ خطّی کتابخانۀ ملّی، شمارۀ 21356، تهران.
ـــــــــــــــ ، نسخۀ خطّی دیوان هند (ایندیا آفیس)، شمارۀ 132، موزۀ بریتانیا.
ـــــــــــــــ ، نسخۀ خطّی کتابخانۀ ملک، شمارۀ 4733، تهران.
ـــــــــــــــ ، نسخۀ خطّی کتابخانۀ ملک، شمارۀ 13/5307، تهران.
امیرمعزّی، دیوان، فخرالدّین اسعد گرگانی، ویس و رامین، چاپ محمّد روشن، صدای معاصر، تهران 1389.
عبّاس اقبال، اسلامی، تهران 1318.
انوری، دیوان، چاپ مدرّس رضوی، علمی و فرهنگی، تهران 1364.
اوحدی مراغه‌ای، دیوان، چاپ سعید نفیسی، سنایی، تهران 1391.
بسطامی نظامی، نسخۀ خطّی مطلع‌الانوار، ش6390، دانشگاه تهران.
بهاء‌الدوله، بهاء‌الدّین بن میر قوام‌الدّین، خلاصة التجارب، دانشگاه علوم پزشکى ایران، تهران 1382.
بیدل، غزلیّات، چاپ سیّدمهدی طباطبائی و علیرضا قزوه، شهرستان ادب، تهران 1400.
بیرونی، ابوریحان، التّفهیم لأوائل الصناعة التّنجیم، چاپ جلال‌الدّین همایی، انجمن آثار ملّی، تهران 1318.
جامی، نورالدّین عبدالرّحمن، هفت‌اورنگ، چاپ آقامرتضی مدرّس گیلانی، مسجد سلطانی، تهران 1337.
جمال اصفهانی، جمال‌الدّین عبدالرزاق، دیوان، چاپ حسن وحید دستگردی، سنایی، تهران 1362.
حزین لاهیجی، دیوان، چاپ بیژن ترقّی، سنایی، تهران 1387.
حسن غزنوی، اشرف‌الدّین، دیوان، چاپ حسن وحید دستگردی، اساطیر، تهران 1362.
خاقانی، دیوان، چاپ ضیاءالدّین سجادی، زوّار، تهران 1357.
خسروی، مجید، «بررسی تصحیفاتی در دیوان اثیرالدّین اخسیکتی»، متن‌شناسی ادب فارسی، ش۲ (پیاپی ۲۶)، ص 95 ـ 108، تابستان 1394.
خلف تبریزی، محمّدحسین، برهان قاطع، امیرکبیر، تهران 1393.
دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامهٔ دهخدا ، موسسهٔ لغت‌نامهٔ دهخدا، تهران 1399،
راوندی، راحة‌ الصّدور و آیة السّرور در تاریخ آل سلجوق، چاپ محمّد اقبال و مجتبی مینوی، امیرکبیر، تهران 1364.   
ریپکا، یان، تاریخ ادبیّات ایران از دوران باستان تا قاجاریه، ترجمۀ عیسی شهابی، علمی و فرهنگی، تهران 1381.
سجادی، سید ضیاءالدّین، فرهنگ لغات و تعبیرات دیوان خاقانی شروانی، زوّار، تهران 1382.
سعیدی، سارا، «تصحیح ابیاتی از اثیرالدّین اخسیکتی با تکیه بر فرهنگ جهانگیری»، نامۀ فرهنگستان (ویژه‌نامۀ شبه‌قارّه)، ش ۲، ص 260 ـ 249، بهار و تابستان ۱۳۹۳.
شهیدی، سیّدجعفر، شرح لغات و مشکلات دیوان انوری، علمی و فرهنگی، تهران 1364.
سلمان ساوجی، جمال‌الدّین، کلیّات، چاپ عبّاسعلی وفایی، سخن، تهران 1389.
سنایی غزنوی، دیوان، چاپ محمّدتقی مدرّس رضوی، سنایی، تهران 1362.
سیف فرغانی، دیوان، چاپ ذبیح‌اللّه صفا، فردوسی، تهران 1364.
صائب تبریزی، دیوان، علم، تهران 1383.
صفا، ذبیح‌الله، تاریخ ادبیّات در ایران، ج2، فردوس، تهران 1378.
فخرالدّین اسعد گرگانی، ویس و رامین، چاپ محمّد روشن، صدای معاصر، تهران 1389.
فردوسی، شاهنامه، چاپ جلال خالقی مطلق، بیبلیوتکا پرسیکا، نیویورک 1366.
فروزانفر، بدیع‌الزمان، سخن و سخنوران، زوّار، تهران 1387.
قطران تبریزی، دیوان، چاپ محمّد نخجوانی، ققنوس، تهران 1362.
مسعود سعد سلمان، دیوان، چاپ محمّد مهیار، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران 1390.
معرفت، شهره، «ملاحظاتی دربارۀ چند بیت از اثیرالدّین اخسیکتی (بر اساس چند جنگ و سفینه)»، جشن‎نامۀ علی سلطانی گردفرامرزی، به‌کوشش مجید پویان، علم نوین، یزد، 1397.
نجم‌الدّین رازی، مرصاد العباد، چاپ محمّدامین ریاحی، علمی و فرهنگی، تهران 1373.
نظامی گنجوی، مخزن‌ الاسرار، چاپ رات زنجانی، دانشگاه تهران، تهران 1384.
نفیسی، علی‌اکبر، فرهنگ نفیسی، خیام، تهران 1343.
یلمه‌ها، احمدرضا، «تصحیح چند بیت از دیوان اثیر اخسیکتی»، پژوهش‌های ادبی، سال ۷، ش ۲۶، ص162 ـ 149، زمستان ۱۳۸۸.
ـــــــــــــــ، «نگرشی نو بر دیوان اثیرالدّین اخسیکتی»، آیینۀ میراث، ش 46، ص 196 ـ 179، بهار و تابستان ۱۳۸۹.