The Dialectics of Spiritual Poetry and Intuition of Meaning in Bidel Dehlavi’s Thoughts

Document Type : Research Paper


1 Ph.D. Candidate in Art research, Tarbiat Modares University

2 Associate Professor in Art research, Tarbiat Modarres University

3 Assistant Professor in Painting, Al-Zahra University


We can explore Bidel Dehlavi’s epistemic system and artistic identity through two layers of intuitive experience and spiritual texts. A collateral bond, in terms of ontology and epistemology, unites these two epistemic-artistic layers. The first, is an intuitive experience stemming from the demeanor of “Tabatol to Fana” (translation: Annihilation to Inexistence) and ascension of “Peleh Peleh ta Khoda” (translation: Step-by-Step to God). The second is a mysterious collection of spiritual texts whose real value is appraised through philosophical sonnet. The collection decrypts the indivisibility of the truth in a symbolic language, and places God at a level that is within the scope of man’s intuitive understanding. In other words, Bidel recreates meaning via the triple process of deducing, paraphrasing, and interpreting spiritual texts. The fundamental questions of the research are as follows: What is the most prominent possible existing connection between the intuitive experience (the epistemic layer) and the symbolic interpretive language of Bidel (artistic layer)? What are the reasons for Bidel’s tendency toward symbolic expressions in his poems? By examining these two questions, we test the hypothesis that Bidel’s ontological and epistemological foundations have an intentional and subtle relation to his symbolic language and formulations. The poet turns to symbolism and creation of spiritual texts in order to remove the mask of meaning. On the other hand, the essence of natural languages, embedded in empirical human discourses, blocks the way to absolute manifestation. This is the reason why Bidel is able to overcome this linguistic restriction via imagination, mystery, and symbolism through Sufi understanding.


ابن‌ عربی، محی­الدین (1429)، الفتوحات مکیه، به تصحیح عثمان یحیی قاهره، بی‌نا.
ـــــــــــ ، فصوص، (1366)، به اهتمام ابوالعلا عفیفی، تهران، دانشگاه الزهرا.
اسکارچیا، جیان روبرتو (1384)، هنر صفوی، زند، قاجار، ترجمة یعقوب آژند، چاپ دوم، تهران، مولی.
آرزو، عبدالغفور (1388)، انسان کامل از دیدگاه بیدل و حافظ، تهران، سورة مهر.
آزادبخت، مجید (1390)، «بررسی شاخصه‌های تصویرسازی و نمادگونة اشعار بیدل دهلوی»، پایان­نامة کارشناسی ارشد، استاد راهنما ایرج داداشی، دانشگاه تربیت­‌مدرس.
بیدل ‌‍‌دهلوی، میرزا عبدالقادر (1387)، غزلیّات، به‌ کوشش اکبر بهاروند، شیراز، نوید.
ـــــــــــــ (1385)، غزلیّات، به‌کوشش اکبر بهاروند، تهران، نگاه.
ـــــــــــــ (1397)، غزلیّات، به‌کوشش اکبر بهاروند، تهران، نگاه.
ـــــــــــــ (1344)، کلیّات ابوالمعانی، ج3، کابل، بی‌نا.
پژمان، محمّدعارف (1376)، بیدل‌شناسی، هرمزگان، دانشگاه هرمزگان.
پورجوادی، نصرالله (1374)، شعر و شرع، تهران، اساطیر.
پورنامداریان، تقی (1386)، رمز و داستان‌های رمزی در ادبیّات فارسی، چاپ ششم، تهران، علمی و ‌فرهنگی.
حسینی، حسن (1387)، بیدل، سپهری و سبک هندی، چاپ چهارم، تهران، سروش.
ذکاوتی ‌قراگزلو، علی‌رضا (1372)، گزیدة اشعار سبک هندی، تهران، نشر دانشگاهی.
رزّاقی، محمّد‌کبیر و عبدالوهاب فایز (1384)، اسیر بیدل، تهران، عرفان.
روحانی، مسعود، سیاوش حق‌جو و علی‌اکبر شوبکلایی (1394)، «بررسی وحدت‌وجود در رباعیّات بیدل»، ادبیّات عرفانی و اسطوره‌شناختی، سال یازدهم، ش38، بهار، 127-163.
ستاری، جلال (1376)، مجموعه مقالات اسطوره و رمز، چاپ سوم، تهران، سروش.
سلجوقی، صلاح‌الدین (1388)، نقد بیدل، چاپ سوم، تهران، عرفان.
شفیعی‌کدکنی، محمّدرضا (1387)، شاعر آیینه‌ها، چاپ هشتم، تهران، آگه.
شوان، فریتیوف (1387)، روح نمادپرداز در اسطوره و رمز، ترجمة جلال ستاری، تهران، سروش.
صانع‌پور، مریم (1385)، محی‌الدین ابن‌ عربی و نقش خیال قدسی در شهود حق، تهران، علم.
فتوحی، محمود (1385)، سبک هندی، تهران، سخن.
کاظمی، محمّدکاظم (1387)، رهیافت‌هایی در شعر بیدل، تهران، سورة مهر.
کمالی‌زاده، طاهره (1389)، هنر و زیبایی از دیدگاه سهروردی، تهران، فرهنگستان هنر.
نصر، حسین (1389)، سه حکیم مسلمان، ترجمة احمد آرام، تهران، امیرکبیر. 
ـــــــــــ (1393)، دین و نظام طبیعت، ترجمة انشاءالله رحمتی، تهران، نی.