دانشگاه تهران ادب فارسی 2251-9262 9 2 2020 02 20 A Critique of Rhetoricians’ Views on Epanalepsis «تصدیر» و نقد آرای بدیعیان دربارۀ آن 1 20 76940 10.22059/jpl.2020.257916.1182 FA تقی پورنامداریان استاد گروه زبان و ادبیّات فارسی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی روح الله هادی دانشیار گروه زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه تهران زیبا اشراقی دانشجوی دکتری زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه تهران Journal Article 2018 05 14 Epanalepsis is a literary device whose use in literary texts has a long history. Repetition of words in poetry has different forms, epanalepsis being one of them. This research, with a new approach, tries to trace the historical course of ancient Persian rhetoricians’ views on epanalepsis. It also describes other forms of literary repetition mentioned in their books. From rhetoricians’ point of view, there are six main positions in the structure of each verse of the poem. Epanalepsis is an example of the repetition of a word based on these positions. In Persian poetry, however, repetition has other patterns too. In the present article, these models are examined from a critical perspective in order to take a closer look at the rhetoricians’ critique of poetry and to pay more attention to this form of repetition in Persian poetry. تصدیر یکی از آرایه‌های بدیعی و تمهیدات هنری است و کاربرد آن در متون ادبی سابقه‌ای کهن و طولانی دارد. تکرار الفاظ در شعر، صورت‌های مختلفی دارد و طیّ تاریخ، تعبیرها و تعریف‌های مختلفی از آن ارائه شده است؛ مانند جناس، تصدیر یا همان ردّالصدر الی العجز/ ردّالصدر علی العجز و تکریر. در این پژوهش با رویکردی جدید تلاش ‌شده ‌است پس از ذکر سیر تاریخی آرای برآمده از بلاغت کهن فارسی در این زمینه، نظر قدما دربارۀ یکی از صورت‌های تکرار، یعنی تصدیر، واکاوی و دیدگاه‌های گوناگون دربارۀ آن بررسی ‌‌شود. همچنین جایگاه و صورت‌های مختلف دیگر تکرار در بدیع لفظی، معنوی، معانی و در اصطلاحات ادبی موجود در این کتاب‌ها تبیین‌ می‌شود. از نگاه بدیعیان، به‌تَبَع تعریفِ عروضیان، شش جایگاه اصلی در ساختار هر بیت شعر وجود دارد که عبارت است از: صدر، حشو(1)، عروض، ابتدا، حشو(2) و عَجُز؛ و آرایۀ تصدیر یا همان ردّالعجز علی الصدر/ ردّالصدر الی العجز، الگوهایی از تکرار واژه است که براساس این جایگاه‌ها شکل گرفته ‌است. حال‌‌آنکه در شعر فارسی، تکرار، الگوهای دیگری نیز دارد. در مقالۀ حاضر این الگوها از منظری انتقادی بررسی ‌می‌شود تا با نگاهی دقیق‌تر، شیوۀ مؤلّفان کتاب‌های بدیعی و رویکرد تصنّعی آن‌ها، در تبیین یکی از وجوه هنری کلام ادبی نقد شود و به صورت‌های متنوّع و هنری‌تر این شیوه از تکرار در شعر فارسی بیشتر توجّه ‌شود.

https://jpl.ut.ac.ir/article_76940_29a043a3aae18f46286c69cfa28e31fc.pdf

دانشگاه تهران ادب فارسی 2251-9262 9 2 2020 02 20 Nima Yushij’s “Mostazads” and the Experiment of Omission of Rhyme مستزادهای نیما و آزمایش حذف قافیه 21 39 75619 10.22059/jpl.2020.296190.1627 FA مهدی علیائی مقدم استادیار گروه زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه تهران Journal Article 2019 05 07 “Mostazad,” which is a classical form of Persian poetry, is the most important background of Nima Yushij’s poetry. Studying the recent posthumous publications of Nima, we understand that many of his experiments were done in the form of mostazad. He mostly used masnavi to write mostazads, a practice that does not have a long history in Persian poetry. His mostazads with their creative forms regarding the order of lines and the rhyme scheme merit further attention. It seems that no other poet has this many masnavi-based mostazads and his experiments with this form are unprecedented. Modifying the rhyme scheme in his mostazad, he found an opportunity to experiment with this element. Thanks to such experiments with this form and other classical poetic forms, he eventually created his own poetic form in which lines did not necessarily end with rhyme. Nevertheless, some of his mostazads, due to their creativity, have not been recognized as mostazads, inasmuch as some editors have published them without using the typography suitable for this form. Accordingly, his skill in writing mostazads is not yet apparent to his readers and even to some researchers. قالب مستزاد در شعر کهن فارسی مهمّ‌ترین پیشینه برای شعر نیمایی قلمداد شده است. با انتشار شعرهای منتشرنشدۀ نیما یوشیج در سال‌های اخیر، بخش مهمّی از آزمایش‌های او در این قالب آشکار گشته است. نیما مستزادهای خود را غالباً در قالب مثنوی ساخته است که سابقۀ چندانی در سنّت مستزادسازی شعر فارسی ندارد. مثنوی‌های مستزاد نیما با شکل‌های مبتکرانه‌ای که گاه در ترتیب ابیات و مصراع‌های افزوده و نیز الگوی قافیه دارد، در تاریخ تحوّل قالب مستزاد سزاوار توجّه بسیار است. به‌نظرمی‌رسد هیچ شاعری به اندازۀ نیما در قالب مثنوی مستزاد ندارد و شکل‌های آزمودۀ او در این قالب گاه بی‌سابقه است. نیما در مستزادهای خود با حذف‌کردن قافیه، مجالی دیگر برای آزمایش نظریّۀ خود دربارۀ این عنصر موسیقایی شعر یافته است. این آزمایش در کنار تجربه‌های مشابه او در سایر قالب‌های سنّتی زمینۀ مناسبی برای قالب ابداعی او فراهم کرده است که در آن سطرها و بیت‌ها ضرورتاً به قافیه ختم نمی‌شود. بااین‌حال، برخی مستزادهای نیما به دلیل نوآوری‌های او در این قالب، ظاهراً مصداق مستزاد شمرده نشده است؛ تاآنجاکه برخی مصحّحانِ شعرهای او، بعضی از مستزادهای او را بدون سطربندی مناسب این قالب منتشر کرده‌اند؛ ازاین‌رو بخشی از کارنامۀ مستزادسازی نیما بر مخاطبان شعرش و حتّی برخی پژوهشگران شعر معاصر پوشیده مانده است.

https://jpl.ut.ac.ir/article_75619_8a3651f5c0e2dd4621d92d955e6a2745.pdf

دانشگاه تهران ادب فارسی 2251-9262 9 2 2020 02 20 Explanation and Analysis of Some Verses from Sanai’s The Walled Garden of Truth شرح و تحلیل ابیاتی از حدیقة‌الحقیقه سنایی 41 58 76941 10.22059/jpl.2020.292397.1576 FA سیدمهدی طباطبایی استادیار گروه زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه شهید بهشتی 0000-0002-7415-7516 Journal Article 2019 11 12 The Walled Garden of Truth is the first Persian mystical poem. It opened the way for poems such as Tuhfat al-Iraqayn, Makhzan al-Asrar, and Masnavi. The importance of this poem in Persian literature caused many copies to be made of it, and newer errors emerged in most of these copies. Some sources indicate that at least two major copies of The Walled Garden of Truth have been made, leading to differences in chaptering and difficulties in correction of the book. In addition, the book has lingual difficulties, which has also caused problems in research studies. The thematic and lexical significance of the book on the one hand, and problematic analyses and notes on some of its verses on the other, are among the reasons that a conceptual analysis of the verses of this book is carried out in this study. Adopting a descriptive-analytic method and using library facilities, the article seeks to elucidate the position of Sanai and the The Walled Garden of Truth in Persian literature. The major undertaking of this study, in addition to correcting some of the errors made to the book by scholars and obtaining the meanings of some vague verses of it, is to introduce new concepts for some of the words, compounds, and expressions — such as Dabbabi, Poostgal and Poostgaleh, Reshteye Chah, Shiroodsooz, Dast ba Ran Gharin Shodan, and Ahmad va Ahmad — used in this book and not clearly explained in Persian dictionaries. حدیقة‌الحقیقه نخستین منظومۀ عرفانی زبان فارسی‌ است که راه را برای سروده‌شدن منظومه‌هایی مانند تحفة‌العراقین، مخزن‌الأسرار و مثنوی معنوی هموارتر کرد. اهمیّت این منظومه در ادب فارسی موجب آن شد که استنساخ‌های فراوانی از آن انجام گیرد و در اغلب این کتابت‌ها، اشتباهات تازه‌تری به متن اصلی راه یابد. ازطرف‌دیگر، برخی روایت‌ها حاکی از آن است که دست‌کم دو تحریر اصلی از حدیقه انجام گرفته ‌بوده ‌است که همین موضوع، درهم‌آمیختگی باب‌های گوناگون آن را موجب شده‌ و کار تصحیح را با دشواری‌های بیشتری همراه کرده ‌است. اهمیّت موضوعی و واژگانی حدیقه از یک‌سو، و تحلیل‌ها و تعلیقات اشتباه پژوهشگران بر پاره‌ای از ابیات آن، ازجمله دلایلی بود که موجب شد تا در این پژوهش، به تحلیل مفهومی ابیاتی از این کتاب پرداخته شود. اهمیّت پژوهش، تبیین جایگاه سنایی و حدیقة‌الحقیقه در ادب فارسی است و روش تحقیق، توصیفی ـ تحلیلی است که با استفاده از امکانات کتابخانه‌ای انجام شده ‌است. عمده‌ترین دستاورد این پژوهش، افزون بر تصحیح برخی از اشتباهات پژوهشگران این حوزه و به‌دست‌دادن مفهوم ابیاتی مبهم از حدیقة‌الحقیقه، ارائۀ مفهومی جدید از واژگان، ترکیبات و تعبیراتی چون دبّابی، پوستگال و پوستگاله، رشتۀ چَه، شیرعودسوز، دست با ران قرین‌شدن، احمد و احمد است که در فرهنگ‌های لغت فارسی، آن مفهوم برجسته نشده ‌است.

https://jpl.ut.ac.ir/article_76941_afcd06997dde227052b4bf054093ffeb.pdf

دانشگاه تهران ادب فارسی 2251-9262 9 2 2020 02 20 The Components of Imagery and Their Two Functions: Tone and Implicit Signification موادّ تصویر و دو کاربرد آن: لحن و وجوه‌کنایی 59 75 76960 10.22059/jpl.2020.275986.1370 FA زهیر نادعلی زاده استادیار گروه ادبیّات نمایشی دانشگاه دامغان ناصر رحیمی استادیار گروه زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه سمنان Journal Article 2019 02 15 Simile, and generally imagery, can be analyzed from a myriad of perspectives. Amongst them is the elements of images — their effects and roles in the rhetoric of a given poem and in its ironic meanings. This paper studies two prominent functions of the signification of the elements of imagery. First, we analyze the role the elements of images play in constructing the tone. To do so, we demonstrate how different selections of elements form different kinds of textual tone and ambience. Second, we examine the potential and capacity of the vehicle and the elements of simile in generating their implicit and secondary implications. This potential is sometimes fulfilled to the extent that these elements and their ironic significations assume a more crucial role than the grounds of a simile. Thus, the function of vehicle may go beyond exaggeration or expounding on the tenor and its potential implications may turn it into the main locus of simile and signification. The paper provides examples from some poems in order to avoid any ambiguity. تشبیه و در شکل عامّ‌تر آن تصویر، از منظرهای گوناگون قابل تحلیل است؛ یکی از این منظرها مسئلۀ عناصر و مصالحی است که در ساخت تصویر به‌کارمی‌روند و تأثیر و نقشی که این عناصر در بلاغت شعر و معناهای ضمنی و کنایی دارند. ما در این مقاله، پس از نگاهی اجمالی به برخی دلالت‌های تصویر، به دو کارکرد مهم در دلالت‌انگیزی موادّ تصویر خواهیم پرداخت: نخست، نقش اجزای تصویر در ساخت و پرداخت «لحن» و اینکه چگونه با انتخاب عناصری متفاوت در تصویر می‌توان لحن و فضایی متفاوت آفرید. لحن، حاصل همگونی و همسویی خانوادة کلمات است، امّا گاهی ناهماهنگی میان واژگان و موضوع و مضمون، خود به خلق لحنی با دلالت‌های کنایی و ضمنی منجر می‌شود. دوم، استعداد و ظرفیّت «مشبّهٌ‌به» و «عناصر تمثیل» در آفرینش تداعی‌های ضمنی و ثانوی تاآنجاکه گاه نقش این عناصر و دلالت‌های کنایی آنها از کارکرد وجه‌ شبه و اغراض آن اهمّیّت بیشتری می‌یابد. انتخاب مشبّهٌ‌به، نه‌تنها درجهت اغراق یا تبیین مشبّه است، که گاهی ظرفیّت تداعی‌های آن، مشبّهٌ‌به را به کانون اصلی تشبیه و معنا تبدیل می‌کند. در این میان کوشیده‌ایم ابهام احتمالی هر مطلب را با نمونه‌های شعری و تحلیل آنها روشن سازیم.

https://jpl.ut.ac.ir/article_76960_9f682839131652eb2e5d4b7ef9e04994.pdf

دانشگاه تهران ادب فارسی 2251-9262 9 2 2020 02 20 Inserted Poems in Rashid al-Din Vatvat’s Divan in Saeed Nafisi’s Critical Edition اشعار دخیل در دیوان رشیدالدّین وطواط در چاپ مصحَّح نفیسی 77 96 76961 10.22059/jpl.2020.291776.1568 FA محمد احمدی مربّی گروه آموزشی ارتباطات میان‌فرهنگی دانشگاه ریکیو، توکیو، ژاپن 0000-0001-8911-7608 سارا سعیدی استادیار دانشگاه مطالعات خارجی توکیو، توکیو، ژاپن 0000-0002-0535-1868 Journal Article 2019 11 03 Rashid al-Din Vatvat, a poet and prose writer of the Khwarezmian court, was one of the most eminent figures in the 12th century AH. His fame and reputation in his lifetime went beyond Khwarazm and most of his contemporary poets such as Adib Sabir, Abd al-Vasi Jabali, Suzani Samarqandi, Seyyed Hasan Ghaznavi, Asir al-Din Akhsikati, Anvari, and Khaqani mentioned him in their poetry. The biographers after him recorded an extensive account of his life and considered him as one of the best panegyric poets of 12th century contemporary to the Khwarezmian. Vatvat’s widespread fame as a high-ranking official of the Khwarezmian court and an eloquent poet aroused the interest of biographers and scribes to attribute other poems of unknown and less important poets to him; poems which are not nearly close to Vatvat’s style of poetry and whose original poets, by investigating some old anthologies, may be identified. This paper highlights inserted poems in Vatvat’s Divan in Nafisi’s critical edition (Tehran, 1960) which is to date the only edition presented to academic assemblies. These poems are not likely to be composed by Vatvat, but since past biographers and scribes attributed it to him, Nafisi inserted them in his critical edition. This study discusses the reasons why the previously mentioned poems are not Vatvat’s and, to the extent possible, mentions the original composers of them. The results of this article can enrich the studies on Vatvat’s poetry and manuscript analysis. رشیدالدّین وطواط، شاعر سخن‌دان و صاحب تألیف دربار اتسز خوارزم‌شاه، از مشهورترین رجال ادبی قرن ششم هجری به‌شمارمی‌آید. آوازۀ وطواط حتّی در زمان حیات وی آفاق را فراگرفته و اغلب شاعران هم‌عصر او مانند ادیب صابر، عبدالواسع جبلی، سوزنی سمرقندی، سیّدحسن غزنوی، اثیرالدّین اخسیکتی، انوری و خاقانی در سروده‌های خود به نام او اشاره کرده‌اند. صاحبان تذکره همواره گزارش مفصلّی از احوال و اشعار وی آورده‌ و پیوسته او را از مهمّ‌ترین شاعران مدیحه‌پرداز و مدحت‌سرا در قرن ششم هجری و معاصر با خوارزم‌شاهیان شمرده‌اند. آوازۀ وطواط به‌عنوان شاعری صاحب‌نفوذ و بلندمرتبه در مقابل گمنامی دیگر شاعران عصر یا سخنوران پس از او، گاه باعث شده است که تذکره‌نویسان و کاتبان اشعاری از دیگر شعرا را نابه‌جا به وی نسبت دهند؛ اشعاری که ازلحاظ سبکی به‌هیچ‌وجه با دیگر اشعار وطواط سازگاری ندارد و جسته‌گریخته حتّی شاعر آن نیز با قدری تتبّع و تفحّص در برخی تذکره‌ها و دیوان‌ها مشخّص می‌شود. در این مقاله اشعار دخیل در چاپ مصحَّح نفیسی که تا به اکنون تنها تصحیح موجود از دیوان رشید وطواط است، بررسی شده است. این اشعار که به‌احتمال قریب‌به‌یقین از آن وطواط نیست، در نسخه‌های موجود از دیوان او وارد شده و سعید نفیسی نیز به تبع آن، این سروده‌ها را از وطواط دانسته است. در این تحقیق ضمن ذکر دلایلی که انتساب چنین اشعاری را به وطواط تضعیف می‌کند، تا جای ممکن سرایندۀ شعرهای دخیل در دیوان او نیز مشخّص شده است. حاصل این پژوهش می‌تواند گامی برای غنای مطالعات دربارۀ اشعار رشیدالدین وطواط و متن‌پژوهی ادبی باشد.

https://jpl.ut.ac.ir/article_76961_e6cf275711f13bbe575c10d550d3fbae.pdf

دانشگاه تهران ادب فارسی 2251-9262 9 2 2020 02 20 Some Notes on the Biography of Suzani Samarqandi چند نکته در شرح احوال سوزنی سمرقندی 97 116 76962 10.22059/jpl.2020.293193.1589 FA سیاوش گودرزی دانش‌آموختۀ دکتری زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه تهران Journal Article 2019 12 04 Since old times, many books have been written about Persian poets, providing biographical information about them. At first glance, most of the materials seem to be completely valid, but when examined precisely and critically, plenty of contradictions and differences arise. Thus, it is a better idea for researchers to refer directly to the poems to extract correct information. One of the greatest Persian-speaking poets is Suzani Samarqandi. Academicians know him mostly for his obscene literature. Therefore, they have not paid enough attention to him. This essay is an effort to evaluate some biographical materials about Suzani based on his own words. It also tries to dispel some doubts and uncertainties of contemporary researchers about his life — regarding his date of birth and death, his repentance in old age, and his religion. It demonstrates that Suzani was born between the years 476-486 AH and died in 569 AH. He most probably followed the Hanafi School. Moreover, he most probably did not stop writing obscene literature and panegyrics until the end of his life. From his mid-life on, however, he expressed regrets about his obscene literature and the eulogies he had written for the people in power. از روزگاران کهن کتاب‌هایی دربارۀ شاعران فارسی‌زبان نوشته شده که هریک مقداری اطّلاعات زندگی‌نامه‌ای و گاهی نیز چند شعر از هر شاعر به‌دست‌داده‌اند. در نگاه نخست، اغلب مطالب این کتاب‌ها کاملاً معتبر به‌نظرمی‌آید، ولی اگر دقیق و نقّادانه نگریسته شود، نمونه‌های فراوانی از تناقضات این نوشته‌ها یا اختلافات فراوانشان با یکدیگر آشکار می‌شود؛ بنابراین بهتر است محقّق با رجوع مستقیم به اشعار خود شاعر، مطالب صحیح را از میان گفته‌هایش بیرون بکشد. یکی از شاعران توانای پارسی‌گو، سوزنی سمرقندی است. دانشگاهیان او را بیشتر به هزلیّاتش می‌شناسند و به همین دلیل کمتر به او پرداخته‌اند. در این مقاله کوشش شده است برخی مطالبی که شرح‌حال‌نویسان دربارۀ سوزنی گفته‌اند، با استناد به گفته‌های خود او ارزیابی شود و به‌علاوه برخی ابهامات و تردیدهای پژوهشگران معاصر دربارۀ زندگی وی، با شیوه‌ای استدلالی تا جای ممکن برطرف شود. ازاین‌میان، چهار موضوع بررسی شده است: زمان تولّد و وفات شاعر، توبۀ او در پیری و مذهب وی. در پژوهش حاضر نتیجه گرفته شده که سوزنی در میان سال‌های ۴۷۶ـ۴۸۶ق زاده شده و در ۵۶۹ق درگذشته است. به‌احتمال قوی حنفی‌مذهب بوده و تا اواخر عمر نیز هزل‌گویی و مدیحه‌سرایی را رها نکرده است؛ هرچند از میانۀ عمر دربارة هزلیّات خود و مدایحی که برای صاحبان زر و زور سروده، پشیمانی نشان داده است.

https://jpl.ut.ac.ir/article_76962_f42d350e2878324fbf6a2fde0e70fac2.pdf

دانشگاه تهران ادب فارسی 2251-9262 9 2 2020 02 20 An Analysis of the Function of Literary Devices in Hooshang Golshiri’s “The Wolf” تحلیل عملکرد شگردهای ادبی در داستان کوتاه «گرگ» اثر هوشنگ گلشیری 117 132 76963 10.22059/jpl.2019.259392.1196 FA سیروس امیری استادیار گروه زبان و ادبیّات انگلیسی دانشگاه کردستان بهمن فلاح دانش آموخته کارشناسی ارشد زبان و ادبیات انگلیسی دانشگاه شهید مدنی آذربایجان Journal Article 2019 05 03 This article presents a formalist reading of Houshang Golshiri's short story "The Wolf". The first sections of this article provide an overview of the basic principles of Russian formalism. In these sections, Golshiri's views on form and formalism in literature are evoked to emphasize his being influenced by the Russian formalists and the new novel in France. By doing so, we have attempted to explain the theoretical framework applied to the present reading of "The Wolf." Indeed, here Golshiri's short story has been read according to his own theoretical writings on form in narrative fiction. It can be said that examining the literary devices in "The Wolf" provides a clear understanding of Golshiri's theoretical works. The present study shows that Golshiri uses techniques such as choosing a minor first-person narrator, disrupting the timing of the events, reporting public belief and rumor, delivering his narrative in pieces and not as a linear whole, using contradictory narratives and using a special language to create a structural ambiguity, which results in defamiliarization. In other words, the aforementioned techniques have greatly reduced the "referential" aspect of the Golshiri's language and have "highlighted" the formal components, raising the text to a certain level of "literariness". این مقاله خوانشی صورت‌گرایانه از داستان کوتاه «گرگ» از مجموعۀ نمازخانۀ کوچک من، اثر هوشنگ گلشیری ارائه می‌دهد. بخش‌های آغازین مقاله به ‌مرورِ برخی از اصول مبنایی مکتب فرمالیسم روسی می‌پردازد. در همین بخش‌ها، با مروری بر آرای گلشیری دربارۀ فرم در ادبیّات، ضمن تأکید بر تأثیرپذیری او از صورتگرایان روسی و نهضت رمان نو در فرانسه، کوشیده‌ایم تا مبنای نظری خوانش پیشرو از داستان «گرگ» را نیز تبیین کنیم. در واقع، در این پژوهش نویسندگان کوشیده‌اند تا اثر گلشیری را براساس نوشته‌های نظری خود او دربارۀ فرم در ادبیّات داستانی بررسی کنند. می‌توان گفت بررسی شگردهای ادبی در داستان «گرگ»، درک روشنی از آثار نظری گلشیری به‌دست‌می‌دهد. پژوهش حاضر نشان می‌دهد که گلشیری با استفاده از شگردهایی چون انتخاب راوی اوّل شخص فرعی، درهم‌ریختن زمان وقوع حوادث، استفاده از باور عمومی و شایعه، ارائۀ روایت به‌صورت تکّه‌های مجزّا، استفاده از روایت‌های متناقض و بهره‌گیری از زبانی نامتعارف و پر سکته، به ابهامی ساختاری و هدفمند دست یافته که غایت آن آشنایی‌زدایی است؛ به‌عبارت‌دیگر، شگردهای نامبرده تا اندازۀ زیادی از خاصیتِ «ارجاعیِ» زبان متن کاسته و ضمن «برجسته»‌کردن مؤلّفه‌های شکلی، متن را به سطحی از «ادبیّت» رسانده است.

https://jpl.ut.ac.ir/article_76963_3f1bd945dc60bc4c3914d9515b4385f2.pdf

دانشگاه تهران ادب فارسی 2251-9262 9 2 2020 02 20 Allegory, Its Forms and Function in Five Historical Texts تمثیل، گونه‌ها و کارکرد آن در پنج اثر منثور تاریخی 133 153 76964 10.22059/jpl.2019.286045.1485 FA سید مرتضی میرهاشمی استاد گروه زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه خوارزمی حبیب الله عباسی استاد گروه زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه خوارزمی الهام صالحی دانشجوی دکتری زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه خوارزمی Journal Article 2019 07 23 Conveying the message to the reader is the main function of prose, especially a historical text. Therefore, such a text should use less rhetorical methods that hinder the achievement of this goal. However, since in Persian literature, poetry has been the dominant literary medium and prose has been influenced by it, prose has inevitably adopted various literary techniques that are specific to poetry. Even historical prose, whose job it is to report the history directly and without the intervention of poetic emotion, is no exception. Even some historians, instead of remaining faithful to their historiographical task and only recounting historical events, have adopted a literary tradition and have become literati-historians. One of the literary devices employed by such historians is “allegory.” So far, most researchers have studied the use of allegory in poetry, and have paid less attention to its presence in Persian prose. Thus, using a documentary-analytical method, this article examines this literary approach in the important texts of historical prose in order to evaluate the historiography of the authors of these books. It tries to demonstrate that the authors of historical texts use various forms of allegory and this does not prevent their texts from conveying their messages, but helps transmit objective concepts and retell historical facts to the reader. رسانگی و انتقال پیام، اصلی‌ترین کارکرد نثر، به‌ویژه نثر تاریخی است؛ به همین سبب در آن باید از شگردهای بلاغی که دستیابی به این هدف را به تعویق می‌اندازد، کمتر استفاده شود؛ امّا ازآن‌رو که در ادبیّات فارسی، شعر وجه غالب ادبی به‌شمارمی‌رود و نثر تحت‌تأثیر آن قرار گرفته است، به‌‌ناچار از شگردهای مختلف ادبی که خاصّ شعر هستند، نیز بهره جسته است. حتّی نثر تاریخی که وظیفۀ آن گزارش مستقیم تاریخ بدون دخالت احساسات شاعرانه است، نیز از این امر مستثنا نیست. تاآنجاکه برخی از مورّخان به‌جای آنکه به وظیفۀ تاریخ‌نگاری خود وفادار بمانند و تنها به بازگوکردن وقایع تاریخی بپردازند، پیشة ادیبی درپیش‌گرفته‌اند و گویا به دبیر- مورّخ تبدیل شده‌اند. یکی از شگردهای بلاغی موردتوجّه مورّخان «تمثیل» است. بیشتر پژوهش‌های انجام‌شده دربارۀ تمثیل به حوزۀ شعر مربوط می‌شود و کمتر به حضور و چگونگی آن در نثر فارسی پرداخته شده است. این جستار با تکیه بر روش اسنادی– تحلیلی این شگرد ادبی را در متون مهمّ نثر تاریخی بررسی می‌کند تا شیوۀ تاریخ‌گویی نویسندگان این کتب را بسنجد و درنهایت این نتیجه را بیان خواهد کرد که نویسندگان متن‌های تاریخی از گونه‌های مختلفی از تمثیل با اهدافی گوناگون بهره می‌جویند که نه‌تنها به رسانگی متن آن‌ها آسیبی نمی‌رساند، بلکه در انتقال مفاهیم عینی به ذهن خواننده و بازگویی واقعیّتهای تاریخی به آنان کمک شایانی می‌کند.

https://jpl.ut.ac.ir/article_76964_166c0c395e173b2992884e3398472dcd.pdf

دانشگاه تهران ادب فارسی 2251-9262 9 2 2020 02 20 Saadi’s Way of Using of Simile شیوۀ تشبیه‌سازی سعدی 155 176 76976 10.22059/jpl.2019.288294.1512 FA محمدحسن حسن زاده نیری دانشیار گروه زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه علامه طباطبائی علی اصغر حمیدفر دانشجوی دکتری زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه علامه طباطبائی Journal Article 2019 09 03 From any point of view, it is undeniable that Saadi’s work is innovative and singular. However, as far as similes are concerned, Saadi does not seem to be innovative. Simile is considered as a prominent stylistic element to the extent that change in style is attributed to change of similes. It is considered as the manifestation of the poet’s worldview. But, Saadi’s similes do not show newness with regard to the properties they assign to the topics (tenors). Yet, the point is that the distinctiveness of his similes does not lie in the properties, but in the vehicles that he employs. That is, he uses familiar properties of the literary tradition but unexpected and unfamiliar vehicles. This unpredictable use of vehicles is an influential factor in the formation of Saadi’s unique style. Obviously, Saadi’s greatness is not merely because of the similes he uses; rather it is perceivable in all the layers of his works. Examining the main elements of Saadi’s works with a special focus on the similes, this paper, in particular, addresses the element of unexpectedness in them. سخن سعدی از هر منظر که نگریسته شود، تازگی دارد؛ امّا نکتۀ متناقض‌نمایی که دیده می‌شود، آن است که مهمّ‌ترین عاملِ سبک‌ساز که به‌درستی، تحوّلات سبکی را به تحوّلات آن وابسته دانسته و آن را نمودِ جهان‌بینیِ شاعر توصیف کرده‌اند، یعنی وجه‌‌ شبه، در سخن سعدی تازگیِ چندانی ندارد؛ بااین‌حال، کسی هم نمی‌تواند ویژه‌بودنِ شیوۀ او و صاحبِ سبک‌بودن او را انکار کند. نکته اینجاست که آنچه باعث تشخّصِ طرزِ او شده است، وجه شبه نیست، بلکه مشبّهٌ‌به‌هایی است که به‌کارمی‌گیرد؛ یعنی همان وجه شبه‌های معهود و شناخته‌شدۀ سنن ادبی را به مدد مشبّهٌ‌به‌هایی غریب و دور از انتظار عرضه می‌کند که همین غریب‌بودن و دور از انتظاربودن، عامل بسیار مهمّی در پدیدآمدنِ سبکِ شخصی سعدی است و حلاوت بی‌مانندی به سخن او بخشیده است؛ البتّه این ویژگیِ غافلگیری، در آثار سعدی به حوزۀ تشبیه محدود نمی‌شود و تقریباً در تمام سطوح و لایه‌های سخن وی دیده می‌شود. در این مقاله، ضمن بررسیِ برخی ویژگی‌های عمدۀ آثار سعدی، با محوریّت تشبیه، به‌طور ویژه به عنصر خارج از انتظاربودن توجّه شده است.

https://jpl.ut.ac.ir/article_76976_fa62281bf9ded939f8b17d7e20b30e89.pdf

دانشگاه تهران ادب فارسی 2251-9262 9 2 2020 02 20 An Analysis of the Syntactic Structures of Nader Naderpour’s Poetry Based on Al-Jurjani’s Theory of Order ساختارهای نحوی شعر نادر نادرپور با تکیه بر نظریّة نظم جرجانی 177 197 76965 10.22059/jpl.2019.289645.1533 FA مرتضی انصار دانشجوی دکتری زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه مازندران علی اکبر باقری خلیلی استاد گروه زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه مازندران Journal Article 2019 10 12 Grammatical roles and functions of elements of speech comprise the syntactic structures of language. Farsi, considering its syntactic structure, is a free language in which the order of words is based on the speaker’s mentality, philosophy, and dominant thoughts. Grammarians study syntactic structures from a linguistic point of view disregarding their literary functions. Abd al-Qahir al-Jurjani, among rhetoricians, has studied the arrangement and order of words. According to his “theory of order” all syntactic structures and arrangements are a result of meaning construction in the speaker’s mind and thought. This article studies the frequency of omission and rearrangement of major components and syntactic structures of Naderpour’s poetry based on the theory of order. It indicates that his poetry is a varied and yet proportionate collection of common and fluent structures of Farsi. It is a product of the balance between meaning and syntax as well as the arrangement and order of the poet’s thought. His deep mental experiences as well as intimate and accessible poetic thought enable him to have a balance between the mind and the language where the former forms the meaning and the latter expresses it, so that his poetry is straightforward and lucid in conveying its meaning. نقش‌ها و وظایف دستوری عناصر کلام، ساخت‌های نحوی زبان را تشکیل می‌دهند. زبان فارسی ازحیث ساخت نحوی، ازجمله زبان‌های آزاد است. شکل‌گیری نحو این زبان‌ها، معلول عوامل ذهنی، اندیشگانی و تفکّر غالب گوینده است. دستوریان مباحث ساخت‌های دستوری را فارغ از کارکرد ادبی آن و صرفاً در چارچوب مباحث زبانی بررسی می‌کنند. از میان علمای علم بلاغت، عبدالقاهر جرجانی به چیدمان و ترتیب و ترتُّب الفاظ، ذیل مباحث حذف، تقدیم و تأخیر عناصر نحوی (مسند و مسندٌالیه) پرداخته و هرگونه شکل‌گیری نحو و آرایش نحوی را تابعِ شکل‌گیری معنا در ذهن و اندیشۀ گوینده دانسته است؛ این دیدگاه وی به «نظریّۀ نظم» معروف است. در این مقاله، بسامد حذف و تقدیم و تأخیر عناصر اصلی و ساختارهای نحوی شعر نادر نادرپور در چارچوب نظریّۀ نظم بررسی و تحلیل شده است. همچنین نشان داده شده که شعر او مجموعه‌ای متعادل و متنوّع از ساختارهای رایج و روان زبان فارسی است و نیز محصول توازن بین معنا و نحو و نتیجۀ تأثیر ترتیب و ترتُّب معنای شکل‌گرفته در ذهن بر نحو زبان است. تعمیق تجربه‌های ذهنی و اندیشه و ذهنیّت غنایی مأنوس و آسان‌فهم، موجب شده است شعر نادرپور از صراحت و رسانگی معنا، اصل توازی ذهن و زبان در شکل‌گیری معنا در ذهن و رخداد متناظر زبانی برخوردار باشد.

https://jpl.ut.ac.ir/article_76965_fec24a76d35551ec47294613f1e9f8d9.pdf

دانشگاه تهران ادب فارسی 2251-9262 9 2 2020 02 20 Dualism in the Opinions of Descartes and Rumi دوگانه‌انگاری از نظر دکارت و مولوی 199 218 76966 10.22059/jpl.2019.276280.1373 FA علی مرتضی زندی دانشجوی دکتری زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه رازی ابراهیم رحیمی زنگنه استادیار گروه زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه رازی خلیل بیگ‌زاده دانشیار گروه زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه رازی Journal Article 2019 03 14 This article investigates and compares the views of Descartes and Rumi regarding the duality of the soul and the body and their interaction from the perspective of ontology and epistemology. The purpose of this study is to demonstrate that Rumi is a dualist from an epistemological point of view and a monist from an ontological one, whereas Descartes is both epistemologically and ontologically a dualist. Descartes believes in the existence of two substances, namely the soul (the essence of the thinker) and the body (the material essence); and above them he believes in God. In his opinion, the soul and body are not only conceptually distinct in the mind (epistemology), but also in the external world (ontology). In his method of philosophical theorization, which should possess internal consistency, clarity, and distinctiveness, Descartes fails to provide a convincing justification on the interaction between the soul and the body and their substantial union — which is the historic problem of dualism. In contrast, Rumi’s method — which is faithful, religious and an expression of his inner and mystical experiences and whose goal is to achieve wonder, not clarity — has no problem in the explication of his opinions. این مقاله با روش توصیفی- تحلیلی دوگانه‌انگاری (دوآلیست) را از دیدگاه دکارت و مولوی با تمرکز بردوگانۀ نفس و بدن، از منظر هستی‌شناسی و معرفت‌شناسی و تعامل آن دو بررسی و مقایسه می‌کند. دکارت در هستی به دو جوهرِ نفس (جوهر اندیشنده) و بدن (جوهر ممتد یا مادّی) و در رأس آن‌ها به خداوند معتقد است و آن‌ها را متمایز و جدا از یکدیگر می‌داند. به اعتقاد او دو جوهر نفس و بدن، نه‌تنها به‌لحاظ مفهوم و در عالم ذهن (معرفت‌شناسی) از هم متمایزند، بلکه در عالم خارج هم (هستی‌شناسی) متمایزند. همچنین روش نظریّه‌پردازی آن‌ها با هم مقایسه می‌شود. هدف از این پژوهش، این است که بتوانیم این فرضیه را موجّه کنیم که مولوی در معرفت‌شناسی، دوآلیست و در هستی‌شناسی، وحدت‌گراست؛ ولی دکارت در معرفت‌شناسی و هستی‌شناسی، دوآلیست است. همچنین دکارت باتوجّه‌به روش مختارش در نظریّه‌پردازی که فیلسوفانه است و باید انسجام درونی، وضوح و تمایز داشته باشد، نتوانست تبیین قانع‌کننده‌ای از تعامل نفس و بدن و اتّحاد جوهری آن‌ها که از مشکلات تاریخی نظریّۀ دوگانه‌انگاری است، ارائه دهد. ولی درنهایت، فکرنکردن در این باره را بهتر از فکرکردن دانست؛ امّا مولوی باتوجّه‌به روش مختارش که مؤمنانه، دیندارانه و بیان تجربیّات درونی و عرفانی خود است و هدفش رسیدن به حیرت است نه وضوح، هیچ مشکلی در تبیین دیدگاه‌هایش پیش نمی‌آید. مولانا و دکارت بر شهود عقلانی تکیه دارند و ادراک حسّی را قابل‌اعتماد نمی‌دانند.

https://jpl.ut.ac.ir/article_76966_75e46ed838356af7b403ee15cf8884fb.pdf

دانشگاه تهران ادب فارسی 2251-9262 9 2 2020 02 20 An Analysis of the Archetype of Individuation in the Novel Chehel Salegi کهن‌الگوی فردیّت در رمان چهل‌سالگی با رویکرد کهن‌الگویی- اسطوره‌ای 219 236 76967 10.22059/jpl.2019.279981.1428 FA شیرین میرشاه ولد دانشجوی دکتری زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه خوارزمی غلامعلی فلاح استاد گروه زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه خوارزمی Journal Article 2019 07 23 Carl Gustav Jung, the Swiss psychologist, is the founder of “analytical psychology.” He, unlike Freud, does not limit personality development to childhood, but believes that it occurs throughout man’s life span although the goals in the second phase of life differ from the ones in its first phase. From the goals in the second phase of life, obtaining individuality can be mentioned. In the present paper, using Jung’s analytical psychology, we perform an interdisciplinary reading of Chehel Salegy written by Nahid Tabatabaei in order to demonstrate that the protagonist achieves spiritual development and perfection and individuation in the course of the novel. She embarks on a journey to achieve individuation during which she moves from unconsciousness to consciousness and self-knowledge. Under the guidance of the Wise Old Man, she solves all her inner conflicts, while accepting all her hidden “shadows,” and being united with her animus, she finally ends the journey successfully. In this way, she achieves the complete knowledge of her own self, while also passing midlife crisis. کارل گوستاو یونگ، روان‌شناس سوئیسی، بنیان‌گذار «روان‌شناسی تحلیلی» است. او برخلاف فروید، رشد شخصیّت را به کودکی محدود نمی‌داند، بلکه معتقد است این تعالی در سراسر عمر انسان ممکن است نمود یابد؛ اگرچه هدف‌های نیمۀ دوم زندگی، با نیمۀ اوّل آن متفاوت است. از آمال نیمۀ دوم زندگی، می‌توان دست‌یابی به «فردیّت»را نام برد. در این جستار با بهره‌گیری از روان‌شناسی تحلیلی کارل گوستاو یونگ به خوانشی بینارشته‌ای از رمان چهل‌سالگیبه قلم ناهید طباطبایی پرداخته‌ایم تا براساس دیدگاه‌های این روان‌شناس سوئیسی، سفر شخصیّت اصلی را به‌سوی تکامل و رسیدن به فردیّت در آن به اثبات برسانیم. شخصیّت اصلی رمان چهل‌سالگی، شخصیّتی پویاست. او برای رسیدن به فردیّت، سفری را آغاز می‌کند که وی را از ناخودآگاهی به شناخت «خود» می‌کشاند. این شخصیّت با کنارآمدن با «سایه»‌ها‌ی نهانی و اتحاد با «آنیموس» خود، به کمک راهنمایی‌های «پیر فرزانه»، تمام تعارضات درونی خود را حل می‌کند و درنهایت، سفر را با موفّقیّت به‌ پایان‌ می‌رساند. بدین‌ترتیب، او علاوه بر گذر از بحران میان‌سالی، به شناخت خود واقعی خویش نیز دست می‌یابد.

https://jpl.ut.ac.ir/article_76967_497c2e9bfbdb12c7beb206e61100f0f5.pdf