2021-05-23T02:26:44Z
https://jpl.ut.ac.ir/?_action=export&rf=summon&issue=9147
Persian Literature
Persian Literature
2251-9262
2251-9262
1397
8
1
الهام و صنعت در نظر شاعران عارف (دیدگاههای سنایی، عطّار و مولوی دربارة خاستگاه شعر)
علیرضا
حاجیاننژاد
روح الله
هادی
یاسین
اسمعیلی
مسئلۀ خاستگاه شعر یکی از قدیمیترین مباحث نقد ادبی است. پیشینۀ این بحث به یونان میرسد و باتوجّهبه منابع، میتوان گفت نخستین نظریّهها را در این مورد افلاطون و ارسطو دادهاند. در ادبیّات عرب هم به این مبحث توجّه شده است و اعراب پیش از اسلام به «تابعه» معتقد بودهاند. در ایران باستان نیز چنین اعتقادی وجود داشته و در ایران عهد اسلامی هم این دیدگاه به قوّت خود باقی مانده است. بهعلاوه، در شعر عارفان نیز این مسئله بازتاب یافته است؛ بهطوریکه اشارات شعرای عارف را به این مقوله میتوان در دو گروهِ الهام باواسطه و بیواسطه جای داد. همچنین باتوجّهبه زمینههای اجتماعی ادبیّات فارسی و تأثیر اندیشههای دینی در جامعۀ ایرانی، شاعران در انتخاب تابعهها به شخصیّتهای دینی و مذهبی گرایش پیدا کردند؛ یعنی به جای اینکه الهامکننده را شیطان بدانند، از جبرئیل و دیگر شخصیّتها استفاده کردهاند. در انتخاب شخصیّتهای دینی بهعنوان الهامکنندۀ شعر در دورۀ اسلامی، تقابل شعر و شرع بسیار تأثیرگذار بوده است؛ البتّه شعرای عارف فقط به الهامبودن شعر معتقد نبودهاند و به کوشش شاعر برای سرودن شعر هم اشاره کردهاند. با دقّت در افعالی که برای سرودن بهکاربردهاند، میتوان به دیدگاهشان دربارۀ ساحت کوششی شعر پی برد.
Origin of Poetry
Inspiration
Industry
Tābi'ah
Sanāi
Attār
Mowlavi
2018
08
23
1
20
https://jpl.ut.ac.ir/article_68913_22af5ecc681e2f8989e9a5abe4435858.pdf
Persian Literature
Persian Literature
2251-9262
2251-9262
1397
8
1
جزئیات پوشش سنّتی زنان رفسنجان در دوبیتیهای محلّی
مصطفی
موسوی
زینب
کبیریان
شهر رفسنجان در شمال غرب استان کرمان واقع است و زبان رایج آن گویش محلّی فارسی است. در فرهنگ عامة مردم این شهر، ادبیّات شفاهی نقش پررنگی دارد و زندگی مردم در آن منعکس است. در پژوهش حاضر جزئیات پوشش سنّتی زنان رفسنجان با معیارهای زیباییشناسی و آرایشها و زیورآلات بومی از خلال بررسی ششصد دوبیتی محلّی این شهر عرضه شده است. ازآنجاکه مشابهتهای بسیاری در نام و شکل پوشش در جغرافیای فرهنگی زبان فارسی بهچشممیخورد، سعی شده است تاحدّی به این شباهتها در تبیین اجزاء پوشش سنّتی زنان رفسنجان اشاره شود. فهرست لباسها و جزئیات پوشش که در دوبیتیها اشاره شده است، شامل چادر و روبند، چارقد، پیراهن، انواع عرقچین، ارخالق، کفش و دستمال دست است که از اهمیّت و تنوع پوشش سنّتیزنان رفسنجان، جایگاه اجتماعی، مشاغل و حتّی میزان ثروت آنان حکایت دارد. همچنین اشاره به آرایش، هنجارهای مربوط به آن و تلاشهای کوچک برای زیباترشدن در تفکّر سنّتی در این پژوهش موردتوجه قرارگرفته است. نگارندگان این مقاله دوبیتیهای محلّی رفسنجان را که در گویش محلّی «چاربیتو» نامیده میشود، برای نخستینبار به روش میدانی گردآوری و بررسی کردهاند. هدف از این بررسی و جستوجو بهدستآوردن تصویر روشنی از پوشاک سنّتی زنان رفسنجان است.
: Folklore
Popular Literature
Local Quatrains
Traditional Feminine Clothing of Rafsanjan
Charbeitu
2018
08
23
21
36
https://jpl.ut.ac.ir/article_68917_fa150b184644dd32c3332b573abc597d.pdf
Persian Literature
Persian Literature
2251-9262
2251-9262
1397
8
1
نگاهی تطبیقی به تمثیل در مطالعات ادبی
داود
اسپرهم
زینب
اکبری
«تمثیل» ازجمله مفاهیمی است که از قدیمیترین ادوار در عرصههای گوناگون مطالعات ادبی، از بلاغت و رتوریک گرفته تا هرمنوتیک، موردتوجّه و مداقّه قرارگرفته است. بااینحال، در هیچیک از پژوهشهای پرشماری که بهطور مستقیم و غیرمستقیم به تمثیل پرداختهاند، سعی نشده است حوزههای مختلف معنایی این مفهوم پرکابرد بهوضوح مشخّص شود. این در حالی است که شناخت حوزههای معنایی اصطلاحات کاربردی در هر دانش، از زیربناییترین نیازهای آن بهشمارمیرود. پژوهش حاضر تلاشی است در جهت کاویدن مصادیق گوناگون مفهوم تمثیل در عرصۀ مطالعات ادبی در زبانهای فارسی، عربی و انگلیسی و در پی آن است که تعریف روشنی از تمثیل در هر حوزه ارائه دهد. به همین منظور، با نگاهی تطبیقی و با رجوع به منابع دست اوّل در تمام زبانها ابتدا به تعاریف تمثیل در مهمترین منابع بلاغت اسلامی نظری میافکنیم و سپس میکوشیم کاربرد این اصطلاح را در بلاغت و دیگر عرصههای مطالعات ادبی غرب بررسی کنیم. با نظر به آراء بلاغتنگاران در باب تمثیل و کاربرد آن نزد شعرا و نویسندگان، میتوان سه معنای اصلی را برای این اصطلاح بازشناخت: الف) تمثیل در مقام یک شگرد بلاغی؛ ب) تمثیل به منزله یک نوع ادبی؛ ج) تمثیل به عنوان وروشی برای خوانش و تفسیر آثار ادبی.
Literary Studies in West
Comparative literature
Islamic Rhetoric
Terminology Allegory
2018
08
23
37
55
https://jpl.ut.ac.ir/article_68918_da7db10bec25facdb33f61b0436a2f9c.pdf
Persian Literature
Persian Literature
2251-9262
2251-9262
1397
8
1
تحلیل رمان سالمرگی براساس نظریة نشانه شناسی بینامتنی مایکل ریفاتر
عبدالله
حسن زاده میرعلی
فاطمه
زمانی
یکی از دستاوردهای مایکل ریفاتر در زمینة نقد بینامتنی، نشانهشناسی بینامتنی است. وی با طرح مباحثی چون غیردستورزبانی، تفسیرگر، هیپوگرام و ماتریس، گامی مؤثّر در کاربردیکردن نظریة بینامتنیّت در متن و کشف دلالتهای معنایی و ضمنی متون برداشت. در خوانش نشانهشناسانه، مخاطب در مواجهه با متن، ابتدا با «غیردستورزبانی»ها برخورد میکند. سپس منتقد با بررسی «انباشت»، «منظومة توصیفی» و «هیپوگرام»، میتواند دلالتهای معنایی و ضمنی غیردستورزبانیها را آشکار کند و به «ماتریس» یا همان عنصر و هستة اصلی متن دست یابد. در این جستار، رمان سالمرگی اثر اصغر الهی از منظر نشانهشناسی بینامتنی بررسی و تحلیل شده است. بررسی عناصر غیردستورزبانی این رمان، به انباشت (مرگ و زندگی) و منظومهای توصیفی (مرگ) راه میدهد. آنگاه با کشف و خوانش هیپوگرامها، ماتریس یا عنصر زیربنایی رمان، یعنی مسئلة مرگ و حلنشدنی بودن آن حاصل میشود. همچنین این بررسی نشان میدهد که روایتهای بالفعل ماتریس یا همان هیپوگرامها در مفاهیمی اسطورهای از قبیل جاودانگی، رویینتنی، زوال، گناه نخستین، تقدیر، هراس از مرگ و غیره با طیفی از باورهای شاهنامهای در باب مرگ و داستانهای رستم و سهراب، رستم و اسفندیار و افراسیاب و سیاوش مرتبط میشوند و تمام شخصیّتهای رمان بهنوعی با مرگ خویشتن یا مرگ دیگری درگیر هستند.
Semiotics
Intertextuality
Michael Riffaterre
Shahnameh
Sālmargi
2018
08
23
57
76
https://jpl.ut.ac.ir/article_68919_6f707b0ae1cf661b4ff8c73fb1bbbd14.pdf
Persian Literature
Persian Literature
2251-9262
2251-9262
1397
8
1
اصطلاح دیوانی «پروانه» در متون ادبی و تاریخی فارسی تا قرن هشتم
مریم
سیدان
نظام حکومتی و تشکیلات اداری ایران در طیّ تاریخ تغییر کرده است. بعضی از مشاغل و مناصب و همچنین اصطلاحات دیوانی در دورههایی متداول بوده و بهتدریج ازمیانرفته است. چهبسا تعدادی از این واژهها، تحول معنایی یافتهاند و امروز تعریف و کاربرد دقیقِ بعضی از آنها برای ما ناشناخته است. گاه این واژهها در متون ادبی و تاریخی فارسی آمده و نویسندگان و شاعران با آنها تعابیر و ترکیبات خیالانگیز ساختهاند. تحقیق دربارۀ معنی اصلی چنین واژههایی در متنهای کهن و توجه به معانیای که نویسندگان و شاعران از آنها اراده کردهاند، کمک میکند تا شناخت درستتر و دقیقتری از تشکیلات اداری گذشته پیدا کنیم. «پروانه» یکی از این واژهها است که اصطلاحی دیوانی بوده و در فارسی و عربی بهکاررفته و تحول معنایی یافته است. در مقالۀ حاضر، کاربرد اصطلاحیِ این واژه و تعابیر و ترکیبات وابسته به آن، در تعدادی از مهمترین متون ادبی و تاریخیِ فارسی، تا قرن هشتم هجری قمری، بررسی شده و نگارنده از این طریق کوشیده است به معانی و جایگاه آن در دستگاههای حکومتی گذشته دست یابد. باتوجهبه نتایج مقاله، این معانی عبارتاند از: حکم، اجازه، برات یا سند، مُهر، پیک، خادم و حاجب.
The Governmental Term
Parvāneh
Commandment
Permission
Bill
Seal
Courier
Servant
2018
08
23
77
96
https://jpl.ut.ac.ir/article_68920_a0230baa0b0d5471e2bf3b3e37b95bdb.pdf
Persian Literature
Persian Literature
2251-9262
2251-9262
1397
8
1
مبادی طرحی نو در خوانش عجایبنامهها
فاطمه
مهری
موضوع این نوشتار، آن دسته از متون کهن هستند که آنها را با عنوان «عجایبنامه» میشناسیم. این دسته متون که تاکنون کمتر بدانها پرداخته شده است، در برخی پژوهشهای ادبی، با استفاده از نظریۀ تزوتان تودوروف (نظریهپرداز ساختارگرای فرانسهزبان) دربارۀ ژانر فانتاستیک، بازخوانی و بهعنوان ژانری ادبی که با برخی از مفاهیم نظریۀ تودوروف همخوانی دارد، معرفی شدهاند، امّا این پژوهشها دچار تناقضهای روششناختیای هستند که بهسبب خلط برخی مفاهیم یا به دلیل بیدقّتی در مفاهیم بهوجودآمدهاند و موجب بدخوانی عجایبنامهها و کژنمایی ماهیّت آنها شدهاند. هدف ما در این مقاله آن است که با تدقیق در یکی از مفاهیم بنیادینی که در تعریف عجایبنامهها نقش عمده دارد، مسیری تازه برای ارائۀ خوانشی متفاوت از این متون بگشاییم و چرایی اهمیّت مسئلة «روش» را در نوع نگاه به آنها نشان دهیم. این مفهوم بنیادین، «علم» است. در این مقاله نشان دادهایم بسته به تصویری که از علم ترسیم میکنیم، میتوان عجایبنامهها را به شیوهای متفاوت خواند. یکی از نکات مهم در این خوانش، لزوم توجّه به تطوّر و تحوّل مفاهیم است. بهاینترتیب، برخورداری از نگاهی تاریخی که متون را در زمینه و فضای تاریخی پیدایش و شکلگیری آنها بررسی کند، به نکتهای کلیدی در فهم ماهیّت آنها تبدیل میشود.
Fiction
Narrative
Genre
Fantastic
Tzvetan Todorov
'Ajayeb-nameh
2018
08
23
97
113
https://jpl.ut.ac.ir/article_68921_fb80ad71266326251fbc0de4023c020c.pdf
Persian Literature
Persian Literature
2251-9262
2251-9262
1397
8
1
«ادبیّات کودک و نوجوان فارسی» مادّهای برای آموزش زبان فارسی به فارسیآموزان غیرفارسیزبان بزرگسال: طرح مسئله، چرایی و چگونگی
مریم
شریف نسب
محسن
ذکاء اسدی
فارسیآموزان را میتوان از جنبههای مختلفی طبقهبندی کرد: ملیّت، زبان مادری، یک یا چندزبانهبودن و از جنبة سنی که به سه گروه کودک، نوجوان و بزرگسال تقسیم میشوند. برنامة فارسیآموزی هرکدام از این گروهها مشابهتها و تفاوتهایی با گروههای دیگر دارد. در نوشتار حاضر فارسیآموزان غیرفارسیزبان به دو دستة 1. بزرگسال و 2. کودک و نوجوان تقسیم شدهاند. ادبیّات کودک و نوجوان در اصل برای مخاطب کودک و نوجوان تولید میشود، امّا پژوهش حاضر در بخش نخست به دنبال پاسخ به این پرسش است که آیا ادبیّات کودک ونوجوان فارسی، مادّة آموزشی مناسبی برای آموزش زبان فارسی به بزرگسالان غیرفارسیزبان هم است یا نه؟ و پس از بیان استدلالهایی برای پاسخ به این پرسش، در پی آن است که تبیین کند چه گونههایی از ادبیّات کودک و نوجوان فارسی برای چه گروهی از فارسیآموزانبزرگسال غیرفارسیزبان مناسب است. روش پژوهش حاضر، روشی استدلالی است و تلاش شده است از استدلال استقرایی برای پاسخ به پرسشهای پژوهش استفاده شود؛ زیرا نگارنده نظریه و فرضیهای برای استفاده از آن بهعنوان چارچوب نظری پژوهش نیافت. براساس پیشینۀ پژوهش، پاسخدادن به پرسشهای پژوهش با روش استدلالی جنبۀ نوآورانه دارد. در پژوهش حاضر اثبات میشود که براساس مبانی آموزشی و ادبی، داستان کودک مادّۀ مناسبی برای آموزش زبان فارسی به فارسیآموزان غیرفارسیزبان بزرگسال است.
Kids and Adolescent Literature
Education
Persian language
Adult
Non-Persian Speakers
2018
08
23
115
134
https://jpl.ut.ac.ir/article_68922_9da7e3339d8f91ea29f9697a4dbdde45.pdf